Alyuvar: Kedi ve Köpekler İçin Gönüllü Bağışçı Ağı ve Bileşen Hazırlayan Bölgesel Veteriner Kan Merkezi

Problem

Trafik kazası, kemirgen zehri, babesia ya da ağır anemiyle gelen bir köpeğe veya kediye kan gerektiğinde klinikler çoğu zaman kendi personelinin hayvanına, hasta sahibinin tanıdıklarına ya da sosyal medyadaki “acil kan aranıyor” ilanlarına güveniyor. Bağışçı taranmamış olabilir, kan grubu bilinmez; kedilerde uyumsuz kanın hayati tehlike yaratması nedeniyle bu belirsizlik daha da kritik. İstanbul’da 2007’de bir veteriner fakültesinde kurulan ilk hayvan kan bankasının daha sonra yeterli bağışçı bulunamadığı için hizmet veremez hale geldiği basına yansımıştı. Sorun teknik değil, organizasyon ve bağışçı sürekliliği sorunu.

Çözüm

• Bağışçı ağı: Yaşı, kilosu ve sağlığı uygun sahipli köpek ve kediler kayıt olur; her bağıştan önce ücretsiz muayene, hemogram ve vektör kaynaklı hastalık taraması yapılır. Bağışçı ailelere yıllık check-up, aşı indirimi ve “kahraman pati” rozeti verilir.
• Bileşen hazırlama: Merkezde toplanan tam kan eritrosit süspansiyonu ve taze donmuş plazmaya ayrılır; böylece bir bağış birden fazla hastaya yeter.
• Klinik siparişi: Klinik, hastanın türünü, kan grubunu ve ihtiyacını panelden girer; uyumlu ünite soğutuculu kuryeyle gönderilir. Kediler için bağışçıdan hedefli toplama planlanır.
• Konsinye dolap: Çok transfüzyon yapan hastanelere birkaç ünitelik stok bırakılır, kullanılan ünite faturalanır, süresi yaklaşan ünite geri alınıp başka yere yönlendirilir.
• Yapay zekâ: Geçmiş siparişler, mevsimsel kene ve sıcak dönemleri ile klinik ağının büyüklüğüne göre haftalık talep tahmini yapılır; bağışçı çağrıları buna göre planlanır, son kullanma nedeniyle imha edilen ünite azaltılır.

Neden şimdi?

Kedi ve köpeklerin kimliklendirilmesi zorunluluğuyla sahipli hayvanlar mikroçip ve PETVET kaydıyla izlenebilir hale geldi; bağışçı kimliğini ve geçmişini doğrulamak artık kolay. Hayvan hastanelerinin ve yoğun bakım hizmeti sunan kliniklerin sayısı artıyor; ileri cerrahi ve onkoloji tedavileri yaygınlaştıkça düzenli kan ürünü ihtiyacı da büyüyor.