Betim: Dizi ve Filmler İçin Yapay Zekâ Destekli Sesli Betimleme, Ayrıntılı Altyazı ve İşaret Dili Üretimi

Problem

RTÜK’ün 2019’da yürürlüğe giren yönetmeliği, yayıncıların toplam yayın süresinin giderek artan bir bölümünü sesli betimleme, ayrıntılı altyazı ve işaret diliyle erişilebilir yapmasını öngörüyor. Ama Türkiye’de bu işi profesyonel olarak yapan ekip sayısı çok az; sesli betimleme büyük ölçüde gönüllü dernekler ve üniversite projeleriyle yürüyor. Haftalık dizi temposunda, yayından iki gün önce biten bir bölüme betimleme yazmak, seslendirmek ve kontrol etmek mevcut kapasiteyle mümkün değil. Aynı açık ihracatta da var: Türk dizileri 170’ten fazla ülkeye satılıyor, ancak Avrupa’daki yayıncı ve platformlar erişilebilirlik dosyalarını giderek daha sık istiyor; yapımcı bunu yurt dışındaki pahalı stüdyolara yaptırıyor ya da hiç yaptıramıyor.

Çözüm

• Yapımcı ya da kanal bölümü yükler; yapay zekâ diyalogları ve müzik geçişlerini ayırarak betimleme yapılabilecek sessiz aralıkları bulur, sahnedeki önemli görsel bilgiyi (kim geldi, ne oldu, mekân neresi) Türkçe betimleme taslağı olarak yazar.
• Eğitimli betimleme yazarı taslağı düzeltir, görme engelli danışman örneklem kontrolü yapar; metin insan seslendirmen ya da onaylı sentetik sesle kaydedilip yayın sesine miksajlanır.
• Ayrıntılı altyazı: konuşmacı adı, ses efekti ve müzik etiketleriyle, okuma hızı kurallarına uygun otomatik taslak ve editör kontrolü.
• Türk İşaret Dili: sağır ve işiten tercümanlardan oluşan ekiple stüdyoda çekim, yayın görüntüsüne uygun pencere yerleşimi.
• İhracat paketi: aynı bölüm için İngilizce ve Arapça betimleme ile yayıncıların teslim şartnamesine uygun dosya biçimleri.

Neden şimdi?

RTÜK yönetmeliğinin beş yıllık hedef dönemi doldu ve kanalların kota yükümlülükleri ağırlaştı; TBMM’deki engelli hakları komisyonunda da erişilebilir yayın gündemde. Sektör açıklamalarına göre dizi ihracatı 1 milyar doları aştı ve Türkiye, ABD’den sonra en çok dizi ihraç eden ülkeler arasında. Videodaki olayları anlatabilen çok kipli yapay zekâ modelleri ve doğal Türkçe sentetik sesler, betimleme üretim süresini ve maliyetini ilk kez haftalık dizi temposuna uygun hale getirdi.