Blister: Belediyeler İçin Karekod Okuyan Atık İlaç Kutusu, Lisanslı İmha Zinciri ve İlaç İsrafı Verisi

Problem

Sıfır Atık Yönetmeliği’ndeki değişiklikle evlerden çıkan atık ilaçların eczanelerde ve belirlenen toplama noktalarında toplanması, yönetiminin de belediyelerce sağlanması öngörüldü. Uygulamada her belediye kendi kampanyasını yapıyor: kimi eczanelere karton kutu bırakıyor, kimi kilitli kutu dağıtıyor, toplama düzensiz, ne kadar ve hangi ilacın toplandığı bilinmiyor. Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçların açık kutularda durması güvenlik riski. Ülke çapında israfın boyutu hâlâ eski anketlere dayanıyor: SGK’nın 2013’te 26 ilde yaptığı hane araştırmasında evde ortalama 6,6 kutu ilaç bulunduğu ve bunların önemli bölümünün hiç kullanılmadığı görülmüştü; o günden bu yana düzenli bir ölçüm yok.

Çözüm

• Akıllı toplama kutusu: Eczane tezgâhının yanına konan kilitli, tartılı kutu. Vatandaş ilacı atmadan önce kutu üzerindeki okuyucuya karekodu gösterir; okutmak zorunlu değildir, ama okutana belediye uygulamasında sıfır atık puanı yazılır.
• Doluluk ve toplama: Tartı ve doluluk sensörü dolmaya yakın kutuları bildirir; rota yazılımı lisanslı tehlikeli atık taşıyıcısının toplama turunu planlar. Kutu açılışından bertaraf tesisine kadar her teslim imzalı ve tartılı kaydedilir.
• İsraf verisi: Okunan karekodlardan ürün, etken madde, SKT ve kutu başına kalan tahmini doz anonim olarak sayılır; yapay zekâ kutu fotoğrafından açılmamış ve yarım kalmış ambalajı ayırır. Belediye, il sağlık müdürlüğü ve üniversiteler için aylık ilaç israfı raporu çıkar.
• Eczaneye yük yok: Kutu, toplama ve kayıt belediyenin hizmet sözleşmesiyle karşılanır; eczacı yalnızca yer verir.

Neden şimdi?

Sıfır Atık mevzuatı belediyelere atık ilaç sorumluluğunu açıkça verdi ve birçok belediye ile eczacı odası şimdiden kutu dağıtıyor; ihtiyaç “kutu” değil, ölçülebilir ve denetlenebilir bir zincir. Karekod her kutuda zorunlu olduğundan ilaç israfını ürün bazında saymanın maliyeti ilk kez bu kadar düşük. Sağlık harcamalarında tasarruf arayan kamu için bu veri, akılcı ilaç kullanımı politikalarına doğrudan girdi.