Budak: Koza Köylerine Sık Dikimli Dut Parsellerinden Kiloyla Taze Yaprak Tedariki

Problem

İpekböceği yalnızca dut yaprağıyla beslenir ve bir kutu larva sezon boyunca yaklaşık 500–600 kg yaprak tüketir; bunun büyük kısmı son on günde gider. Köylerdeki dutlar çoğunlukla tarla kenarında dağınık, yaşlı ve budanmamış ağaçlar. Kozabirlik ve belediyeler ücretsiz fidan dağıtıyor, ama yeni bir dut ağacının gerçek verime girmesi yıllar alıyor ve bakımsız fidanların önemli bir kısmı tutmuyor. Sonuç: aileler yaprağı yetmeyeceği korkusuyla az kutu alıyor ya da son haftada yaprak bulamayıp kozayı kaybediyor. Yaprak, büyüme hedefinin önündeki en somut darboğaz.

Çözüm

• Koza köylerine yakın 10–20 dekarlık kiralık parsellerde sık dikimli, bodur budanan dut bahçesi ve damla sulama kurulur; yaprak elle değil dal kesimiyle, hızlı hasat edilir.
• Üretici sezon başında kutu sayısına göre yaprak paketi alır; ödeme tohum alımıyla aynı dönemde yapılır.
• Teslimat planı larvanın yaşına göre çıkarılır: ilk günlerde az ve körpe yaprak, son yaşta günde birkaç teslimat. Yaprak serin saatlerde kesilir, nemli ve havalandırmalı kasalarda gelir.
• Parsellerden haftalık telefon fotoğrafı ve sürgün ölçümüyle yapay zekâ yaprak stokunu tahmin eder; üreticilerin larva yaşı ve kutu sayısıyla birleştirip hangi parselin hangi gün kesileceğini planlar.
• Yaz budaması planlı yapıldığı için eylül sonunda taze yaprak hazır olur; parselin yakınındaki köylerde sonbahar koza sezonu açılır.

Neden şimdi?

TÜİK’e göre yaş koza üretimi 2025’te 118 tona çıktı ve Kozabirlik 2028 için 250 ton hedefliyor. Bu hedef kabaca 3.500–4.500 ton ek dut yaprağı demek; ağaç dikip beklemek bu hıza yetişmiyor. Kilogram başına koza desteği, yaprak satın alarak yetiştiriciliği ilk kez kârlı hâle getiriyor.