Çentik: Belediyeler İçin Fotoğrafla Sokak Hayvanı Sayımı, Kısırlaştırma Kapsamı ve Barınak Kayıt Sistemi

Problem

2024’te yürürlüğe giren 7527 sayılı Kanun’la sahipsiz hayvanlar konusunda belediyelerin yükümlülükleri ağırlaştı: nüfusu 25 binin üzerindeki belediyelere 2028 sonuna kadar bakımevi kurma süresi verildi ve bütçe gelirlerinin binde 5’i oranında ödenek ayırma zorunluluğu getirildi. Ancak çoğu belediye ilçesinde kaç hayvan bulunduğunu, bunların ne kadarının kısırlaştırıldığını ve kısırlaştırma ekibinin hangi mahallelere öncelik vermesi gerektiğini bilmiyor. Tarım ve Orman Bakanlığı da şehirlerdeki hayvan sayısının bilinmemesine ve kayıt zorluklarına dikkat çekiyor; kısırlaştırma desteği için yapılan kayıtlarda fotoğrafsız ya da mükerrer fotoğraflı kayıtlar dikkate alınmıyor. Kayıtlar Excel’de, kâğıtta ve farklı ekiplerin telefonlarında dağınık duruyor.

Çözüm

• Fotoğrafla birey tanıma: Saha ekibi ya da yetkilendirilmiş gönüllü hayvanın fotoğrafını çeker; yapay zekâ renk deseni, vücut özellikleri ve küpe/kulak işaretinden daha önce kaydedilmiş bir hayvan olup olmadığını önerir, mükerrer kaydı önler.
• Sayım kampanyaları: Belirli rotalarda tekrarlanan fotoğraflı sayımlarla, yaban hayatı araştırmalarında kullanılan yakala-yeniden yakala istatistiğiyle mahalle bazlı popülasyon tahmini yapılır.
• Kısırlaştırma kapsamı haritası: Hangi mahallede kısırlaştırılmamış hayvan yoğunluğu yüksek, ekip ve mobil ünite önce nereye gitmeli; haftalık iş listesi otomatik oluşur.
• Barınak ve klinik kaydı: Kabul, aşı, tedavi, kısırlaştırma, karantina, sahiplendirme ve mikroçip bilgileri tek dosyada; Bakanlık kayıt sistemine aktarılacak alanlar hazır biçimde tutulur.
• Şeffaflık raporu: Meclis ve kamuoyu için aylık özet: kaç hayvan kısırlaştırıldı, aşılandı, sahiplendirildi, harcanan ödenek ne kadar.

Neden şimdi?

Kanun ve 13 Aralık 2024’te yayımlanan uygulama yönetmeliği belediyelere hem bütçe hem raporlama yükü getirdi; sahipsiz hayvan konusu kamuoyunda en çok tartışılan yerel yönetim başlıklarından biri. Kimin hangi görüşte olduğundan bağımsız olarak herkesin üzerinde uzlaştığı tek şey, kısırlaştırmanın düzenli ve doğru hedeflenmiş yapılması. Telefon kameraları ve hayvan birey tanıma modelleri, yaban hayatı araştırmalarında yıllardır kullanılan yöntemleri belediye ölçeğine taşımayı ucuzlattı.