Çeper: Ceviz, Fındık ve Kayısı Çekirdeği Kabuğundan Kumlama, Filtre ve Kozmetik Granülü

Problem

Türkiye dünyanın en büyük fındık, en büyük kayısı ve önde gelen ceviz üreticilerinden biri. TÜİK’in ilk tahminlerine göre 2024’te fındık üretimi yaklaşık 685 bin ton, ceviz üretimi yaklaşık 418 bin ton oldu; bu kabuklu ürünlerin ağırlığının kabaca yarısı kabuk. Ama: - Kırma tesislerinden çıkan kabuğun neredeyse tamamı yakacak olarak, ton başına düşük bir fiyatla satılıyor ya da tesis kazanında yakılıyor. - Aynı kabuktan yapılan kalibre edilmiş granül, dünyada kumlama, filtrasyon, sondaj ve kozmetik sektörlerinde aranan bir hammadde; ABD’de ceviz kabuğu granülü onlarca yıldır ayrı bir sanayi kolu. - Türkiye’deki tersaneler, havacılık bakım tesisleri ve kalıp temizleyiciler hassas kumlama medyasını büyük ölçüde ithal ediyor; kozmetik üreticileri de doğal peeling tozunu dışarıdan alıyor. - Küçük kırma tesisinin kabuğu işleyecek eleği, kurutucuyu ve satış ağını kurması mümkün değil.

Çözüm

• Kabuk toplama sözleşmeleri: Malatya, Kahramanmaraş, Karadeniz ve Ege’deki kırma tesislerinden kabuk, yakacak fiyatının üstünde bir bedelle ve düzenli olarak alınır.
• İşleme hattı: Kurutma, çekiçli değirmen, toz alma, hava ile yoğunluk ayırma ve çok katlı eleklerle 8 farklı tane boyutu (kalın kumlamadan ince kozmetik tozuna). Her parti için nem, sertlik ve tane dağılımı ölçülür.
• Yapay zekâ ile kalite kontrol: Elek çıkışındaki kamera ve görüntü işleme, tane şekli ve yabancı madde (iç kalıntısı, taş) oranını ölçer; parti sertifikası otomatik oluşur, sapma olunca hat ayarı önerilir.
• Dört ürün ailesi: Kumlama medyası (tersane, havacılık bakım, kalıp ve motor temizliği), filtre dolgusu (petrol-su ayrıştırma, endüstriyel atıksu), sondaj kaçak önleyici malzeme ve kozmetik peeling tozu.
• Sonraki adım: Elekten kalan ince fraksiyonun aktif karbon üreticilerine hammadde olarak satılması ya da pilot ölçekte aktif karbona dönüştürülmesi.

Neden şimdi?

AB, kasıtlı olarak eklenen mikroplastikleri kısıtlayan 2023/2055 sayılı tüzükle kozmetikteki plastik mikro boncukları yasakladı; doğal ve biyobozunur peeling tozuna talep arttı. Tersaneler ve endüstriyel temizlik şirketleri silika ve plastik kumlama medyası yerine sağlığa ve çevreye daha uygun alternatifler arıyor. Türkiye’de bol ve ucuz kabuk arzı ile Avrupa’ya yakınlık, ithal granülle rekabet edecek yerli bir ürüne alan açıyor.