Çıngırak: Küçük Oyuncak Üreticileri İçin Ortak Test Turu, Teknik Dosya ve AB Dijital Ürün Pasaportu Hazırlığı

Problem

Türkiye’de oyuncak pazarı, TOYDER’in açıklamasına göre yaklaşık 1 milyar dolarlık; bunun yaklaşık 700 milyon doları ithal ürün, yerli üreticinin iç pazara sağladığı kısım ise yaklaşık 200 milyon dolar. Yerli tarafın önemli bir bölümü ahşap oyuncak atölyeleri, peluş ve bez bebek yapan kadın kooperatifleri, küçük enjeksiyon atölyeleri ve Etsy’de satan tasarımcılardan oluşuyor.

Bu üreticiler için CE işareti ve TS EN 71 testleri en büyük duvar. Tek bir ürün için mekanik-fiziksel, yanıcılık ve kimyasal göç testleri akredite laboratuvarda on binlerce lira tutuyor; atölye 15 farklı model yapıyorsa bu bedel cirosunu aşıyor. Sonuç: ya test yaptırmadan CE işareti iliştiriliyor ya da ürün hiç pazara çıkmıyor. Ticaret Bakanlığı’nın piyasa gözetiminde usulsüz CE işareti ve güvensiz oyuncak için toplatma ve piyasaya arz yasağı kararları sık görülüyor. Teknik dosya (risk analizi, malzeme beyanları, uyarı etiketleri, uygunluk beyanı) ise çoğu atölyede hiç yok.

Çözüm

• Ortak test turu: Aynı ay test bekleyen 10–30 atölyenin numuneleri toplanır, aynı malzemeyi (ör. aynı tedarikçinin su bazlı boyası, aynı peluş kumaşı) kullanan ürünler gruplanır ve akredite laboratuvara tek sözleşmeyle toplu gönderilir. Malzeme bazlı kimyasal testler ürünler arasında paylaşılır; atölye başına maliyet belirgin şekilde düşer.
• Ön test tezgâhı: Laboratuvara gitmeden önce Çıngırak atölyesinde küçük parça silindiri, çekme-burma, düşürme, keskin kenar ve uç kontrolleri yapılır. Kalacağı belli olan ürün laboratuvar parası yakmadan geri döner, tasarım düzeltmesi önerilir.
• Teknik dosya asistanı: Atölye ürün fotoğrafını, yaş grubunu ve malzeme listesini girer; yapay zekâ tedarikçi belgelerini (boya güvenlik bilgi formu, kumaş test raporu) okuyup eksik beyanları işaretler, uyarı ve etiket metinlerini, risk analizi taslağını ve uygunluk beyanını hazırlar. Son onayı uzman verir.
• Dijital ürün pasaportu: AB’ye ihracat yapan ya da Etsy ve Amazon üzerinden AB’ye satan atölyeler için ürün başına QR’lı pasaport sayfası ve yedek kopya barındırma.
• Değişiklik takibi: Atölye boyasını ya da kumaş tedarikçisini değiştirdiğinde sistem hangi ürünlerin dosyasının yeniden açılması gerektiğini söyler.

Neden şimdi?

AB, 2009/48/AT sayılı Oyuncak Güvenliği Direktifi’nin yerine geçen 2025/2509 sayılı Oyuncak Güvenliği Tüzüğü’nü Aralık 2025’te yayımladı; tüzük geçiş süresinin ardından tam olarak uygulanacak ve uygunluk beyanının yerini dijital ürün pasaportu alıyor, endokrin bozucu kimyasallara yönelik sınırlar sıkılaşıyor. Türkiye’nin oyuncak mevzuatı AB’ye uyumlu olduğu için aynı yük yakında yerli üreticiye de gelecek. Bir yandan da internetten satışa yönelik piyasa gözetimi kuralları 2025’te güncellendi; ilanlarda ürün güvenliği bilgisinin gösterilmesi artık beklenen bir şey.