Damar: Kablo Hurdasını Şantiyede ve Fabrikada Yerinde Bakır Granüle Çeviren Mobil Ayrıştırma Hattı

Problem

Kablo hurdası, hurda içinde en değerli ama en sorunlu kalemlerden biri. Şantiyelerde, fabrikalarda, söküm işlerinde ve trafo yenilemelerinde biriken kablolar genellikle kilo hesabıyla toptan hurdacıya veriliyor. Kablonun içinde ne kadar bakır olduğunu satıcı bilmiyor; alıcı düşük tahmin edip farkı kendisi kazanıyor. Kablonun bir kısmı ise kılıfından kurtulmak için açık alanda yakılıyor. Plastik ve PVC kılıfın yanması zehirli duman ve kirli kül üretiyor; Çevre Kanunu bu tür açık yakmayı yasaklıyor, ama denetim ancak şikâyet geldiğinde yapılıyor.

Kablo granülasyonu yapan sabit tesisler sınırlı sayıda ve büyük hacimle çalışıyor. Orta ölçekli bir elektrik müteahhidi ya da fabrika için birkaç tonluk kabloyu ayırıp tartarak götürmek, faturasını kesmek ve güvenilir bir analiz almak zahmetli. Sonuçta en değerli metal en az şeffaf yolla el değiştiriyor ve önemli bir bölümü kayıt dışı kalıyor.

Çözüm

• Mobil hat: kamyon üstüne kurulu ön kırıcı, granülatör ve hava masalı ayırıcıdan oluşan, saatte birkaç yüz kilogram kablo işleyebilen hat. Hat, müşterinin sahasına gelir; kablo yerinde işlenir, bakır granül ve plastik kırık ayrı torbalara alınır.
• Yapay zekâ ile ön teklif: müşteri kablonun fotoğrafını, etiketini ve kesitini gönderir; model kablo tipini ve bakır oranını tahmin ederek işlemden önce fiyat aralığı verir.
• Gözünün önünde tartım ve analiz: çıkan bakır granül mühürlü torbalarda tartılır, el tipi analiz cihazıyla saflığı ölçülür; müşteri ağırlık, saflık ve günün borsa fiyatına bağlı ödemeyi aynı gün alır ya da yalnızca işlem ücreti ödeyip granülü kendisi satar.
• Plastik kırığın yönetimi: kılıf plastiği lisanslı geri kazanım ya da bertaraf tesislerine belgeli olarak gönderilir; müşteriye atık beyanında kullanacağı kayıt verilir.
• Temiz bakır tedariki: biriken granül, kablo ve tel üreticilerine ve dökümhanelere partiler halinde, analiz belgesiyle satılır.

Neden şimdi?

Londra Metal Borsası’nda bakır fiyatı 2026’da ton başına 14.000 doları aşarak tarihî zirvelere çıktı; kablo hurdasındaki her yüzde birlik bakır farkı artık ciddi bir para demek. Güneş enerjisi santrallerinin yenilenmesi, trafo ve şebeke yatırımları, fabrika modernizasyonları ve deprem bölgesindeki yeniden yapım her yıl büyük miktarda kablo hurdası çıkarıyor. Açık yakmaya ve lisanssız hurda işlemeye yönelik denetimler sıklaşıyor; temiz ve belgeli bir yöntem hem çevre riskini hem de değer kaybını aynı anda çözüyor. Küçük ölçekli kablo granülatörlerinin Türkiye’de de üretiliyor olması ekipman maliyetini düşürüyor.