Dikiz: Yaşlı ve Kronik Hastalığı Olan Sürücüler İçin Hekime Sunulan Bağımsız Sürüş Yeterlik Değerlendirmesi

Problem

Türkiye hızla yaşlanıyor ve yaşlı sürücü sayısı artıyor. Bir aile, babasının ya da annesinin artık güvenli sürüp süremediğinden şüphelendiğinde elinde tartışmadan başka araç yok; sürücü sağlık raporu muayenesi ise çoğunlukla kısa bir hekim görüşmesi ve göz muayenesinden ibaret. Hekim, hastasının gerçek trafikte nasıl davrandığını göremiyor: ya riskli bir sürücüye rapor veriliyor ya da hâlâ güvenle sürebilecek biri bağımsızlığını gereksiz yere kaybediyor. Yurt dışında yaygın olan "sürüş yeterlik değerlendirmesi" Türkiye’de neredeyse hiç yok.

Çözüm

• Bilişsel ve fiziksel tarama: Dikkat, görsel tarama, işlem hızı ve yürütücü işlevler için tabletle uygulanan standart testler; tepki süresi, görme alanı ve boyun-omuz hareket açıklığı ölçümü.
• Yol değerlendirmesi: Ergoterapist ve usta öğreticinin birlikte bulunduğu çift kumandalı araçta 45 dakikalık standart güzergâh; kavşak, şerit değiştirme, park ve beklenmedik durumlar puanlanır.
• Yapay zekâ destekli rapor: Test ve yol verisi yaşa ve tanıya göre referans değerlerle karşılaştırılır; hekimin okuyacağı iki sayfalık yapılandırılmış rapor ve risk alanları çıkarılır. Karar hekime aittir.
• Uyarlanmış öneriler: Gece ve otoyolda sürmeme, otomatik vitesli araca geçiş, birkaç derslik tazeleme eğitimi ya da ailenin ulaşım alternatifleriyle "sürüşü bırakma planı".
• Takip: Kronik hastalıklarda 6–12 ayda bir yeniden değerlendirme hatırlatması.

Neden şimdi?

TÜİK’in 2025 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre 65 yaş ve üzeri nüfus yaklaşık 9,6 milyona ulaştı ve toplam nüfusun %11’ini aştı. Yaşlı sürücüler için sağlık raporu yenileme sıklığını artırmaya yönelik düzenlemeler TBMM ve kamuoyunun gündeminde. Hekimler daha sık ve daha zor karar vermek zorunda kalacak; tarafsız, ölçülmüş bir değerlendirmeye talep doğuyor.