Dirhem: Kuyum Atölyeleri İçin İstasyon Bazında Tartım, Fire Analizi ve Fason Has Mutabakatı

Problem

Bir kuyum atölyesinde altın, toptancıdan has olarak gelir; ocakta alaşıma, dökümde ağaca, tezgâhta parçaya, cilada ürüne dönüşür. Her aşamada bir miktar metal toz, talaş ve çapak olarak kaybolur. Bu "fire" atölyenin en büyük gizli gideridir ve çoğu atölyede hâlâ deftere elle yazılan tartımlarla, ay sonunda toplu olarak hesaplanır. Sonuç: Kaybın hangi istasyonda, hangi modelde, hangi ustanın elinde olduğu bilinmez. Fason çalışan atölye ile toptancı arasındaki "kaç milyem fire kabul edilir" tartışması da ölçüme değil pazarlığa dayanır. Altının gramı tarihî zirvelerde gezinirken yüzde birlik bir sapma bile küçük bir atölyenin aylık kârını silebilir.

Çözüm

• Her istasyona (ocak, döküm, tezgâh, mıhlama, cila) 0,01 g hassasiyetli, kablolu ya da Bluetooth’lu bir terazi ve tablet; usta işi alırken ve teslim ederken QR’lı iş kartını okutup tartar. Kalem ve defter devreden çıkar.
• Her iş emri için "giren gram – çıkan gram – kazanılan talaş" bilançosu otomatik oluşur; süprüntü ve cila tozu ayrı kalem olarak izlenir.
• Yapay zekâ, geçmiş verilerden model, alaşım, istasyon ve usta bazında normal fire aralığını öğrenir. Aralığın dışına çıkan iş aynı gün atölye sahibinin telefonuna düşer; ay sonunu beklemek gerekmez.
• Fason çalışan atölyeler için toptancıya giden "has mutabakatı": teslim alınan has, teslim edilen ürün, işçilik milyemi ve belgeli fire tek PDF’te. Toptancı aynı raporu kendi panelinden görür.
• Vergi incelemesinde fire oranını gerekçelendirmek için dönemsel fire raporu.

Neden şimdi?

TİM verilerine göre Türkiye’nin mücevher ihracatı 2025’te yaklaşık 7,9 milyar dolarla rekor kırdı; üretimin büyük kısmı İstanbul’daki atölyelerde yapılıyor. Gram fiyatının birkaç yılda katlanması, eskiden "normal" sayılan fire oranlarını katlanılmaz hâle getirdi. Hassas terazilerin bilgisayara veri aktaran modelleri ucuzladı; tartım verisinden anomali bulan modeller artık küçük bir ekibin birkaç haftada kurabileceği bir iş.