Dizin: Akademisyenler İçin PRISMA Uyumlu Sistematik Literatür Taraması Yazılımı ve Metodoloji Desteği

Problem

Sistematik derleme ve meta-analiz, atıf alan ve dergilerin aradığı bir yayın türü; ama yöntemi zahmetli. Doğru arama dizgisini kurmak, Web of Science, Scopus, PubMed ve TR Dizin’den gelen binlerce kaydı ayıklamak, iki bağımsız hakemle başlık-özet taraması yapmak ve PRISMA kontrol listesine uymak aylar sürüyor. Türkiye’de bu yöntemi bilen kütüphaneci ve metodolojist sayısı az; yabancı araçlar ise Türkçe değil, dövizle fiyatlanıyor ve TR Dizin gibi yerel kaynakları desteklemiyor. Sonuç olarak dergilerden “arama stratejisi tekrarlanamaz” gerekçesiyle ret alan çok sayıda çalışma var.

Çözüm

• Protokol sihirbazı: Araştırma sorusunu PICO/SPIDER çerçevesine döken, PROSPERO kaydı için taslak alanları hazırlayan yönlendirmeli ekran.
• Arama stratejisi: Yapay zekâ eş anlamlı terimleri ve konu başlıklarını önerir, veri tabanına özgü dizgiyi üretir; metodolojist kontrol eder.
• Tarama ve ayıklama: Kayıtları içe aktarma, tekrar ayıklama, iki hakemli kör tarama, uyuşmazlık çözümü ve yapay zekânın önceliklendirme önerileri. Karar her zaman insanda.
• Veri çıkarma ve raporlama: Ortak veri çıkarma formları, yanlılık riski tabloları, otomatik PRISMA 2020 akış şeması ve yöntem bölümü için kontrol listesi.
• Etik sınır: Platform metin yazmaz, sonuç yorumlamaz; dışa aktarılan her çıktı araştırmacının kendi kararlarını belgeleyen denetim izi içerir.

Evden nasıl yürür?

• Ürün tamamen bulutta çalışır; satış, eğitim ve destek görüntülü görüşme ve web seminerleriyle yapılır.
• Kurucu ekip yazılımı geliştirir; metodolojist desteği evden çalışan serbest bilgi uzmanları ve biyoistatistikçilerle saatlik verilir.
• Müşteri edinimi akademik kongrelerin çevrim içi oturumları, lisansüstü enstitüler ve üniversite kütüphanelerine yönelik ücretsiz atölyelerle sağlanır.
• Kurumsal lisanslarda kurulum ve eğitim tamamen uzaktan yapılır.

Neden şimdi?

YÖK verilerine göre Türkiye’de 185 binin üzerinde öğretim elemanı ve yüz binlerce lisansüstü öğrenci var; akademik yükseltme ve tez süreçlerinde nitelikli yayın baskısı artıyor. Dergiler sistematik derlemelerde PRISMA 2020 uyumunu artık zorunlu tutuyor. Aynı zamanda tez ve bilimsel çalışmanın başkasına hazırlatılmasına yönelik yasal yaptırımlar sertleşti; araştırmacılar etik çizgide kalan, yöntem işini hızlandıran araçlara yöneliyor.