Dürbün: Bulunamayan İlaçlar İçin Eczane Verisinden Yokluk Erken Uyarısı ve Yurt Dışı Temin Rehberi

Problem

Türkiye’de ilaç yokluğu artık mevsimlik değil, süreklileşmiş bir sorun. Türkiye Eczacılar İşveren Sendikası yüzlerce kalemin depo stoklarında da bulunmadığını, yüzlercesinin kısıtlı dağıtıldığını açıklıyor. e-Nabız’daki “İlacım Nerede?” hasta tarafında stok sorgulama sunuyor, ama eczacı örgütleri bu bilginin anlık olmadığını vurguluyor. Asıl kör nokta erken uyarı: yokluğun ilk sinyali eczane tezgâhında, karşılanamayan reçetede ve depodan “yok” dönen siparişte görülüyor, fakat bu sinyal hiçbir yerde toplanmıyor. Üretici ve depo talebi geç görüyor; hastane eczanesi alternatif planını geç yapıyor; hasta ise yurt dışından temin yolunun nasıl işlediğini (TİTCK kılavuzu, SGK ve TEB’in rolü, gereken rapor ve reçete) bilmeden günlerini kaybediyor.

Çözüm

• Eczane modülü: Otomasyona eklenen hafif bir modül, karşılanamayan reçete kalemini ve depo siparişinde “yok” dönen ürünü hasta kimliği olmadan kaydeder; eczacıdan ek bir işlem istemez.
• Yokluk endeksi: Yapay zekâ bu sinyalleri il, etken madde ve ürün bazında birleştirir; normal stok dalgalanmasını gerçek yokluk başlangıcından ayırır ve “önümüzdeki dört hafta yokluk riski” tahmini üretir.
• Abone paneli: Ecza depoları dağıtım planı, üreticiler talep ve üretim planlaması, hastane eczaneleri alternatif tedavi hazırlığı için bölgesel yokluk haritasını görür.
• Hasta ve eczacı rehberi (ücretsiz): Bulunamayan ilaç için piyasadaki eşdeğerler, eşdeğeri yoksa hekime danışılması gereken durumlar ve TİTCK’nın Yurt Dışı İlaç Temini ve Kullanımı Kılavuzu’na göre yurt dışından temin adımları, gereken belgeler ve başvuru kanalları sade bir dille anlatılır.
• Katılan eczaneye karşılık: Veri paylaşan eczaneler, kendi bölgelerinde yokluğa girmek üzere olan ürünler için erken stok uyarısı alır.

Neden şimdi?

İlaç fiyatlarının avroya bağlı belirlenmesi ve kur farkı, yokluğu yapısal hâle getirdi; kamu da stok sorgulama gibi dijital çözümler deniyor, yani verinin değeri kabul görmüş durumda. Karekod ve otomasyonların yaygınlığı, eczane tarafındaki sinyali düşük maliyetle toplamayı mümkün kılıyor. Tahmin modelini kurmak, yapay zekâ destekli küçük bir ekip için artık aylar meselesi.