Fanus: Tahıl ve Bakliyat Depoları İçin Kiralık Hermetik Koza, Silo CO₂ Sensörü ve Fosfinsiz Böcek Koruması

Problem

Depolanmış tahıl ve bakliyattaki böcek mücadelesi Türkiye’de büyük ölçüde fosfin gazına dayanıyor. Metil bromür 2004’te depolarda yasaklandıktan sonra tek seçenek gibi kalan fosfine karşı direnç hızla yayılıyor: Türkiye’de yapılan çalışmalar ekin kambur böceği ve un biti popülasyonlarında yüzlerce kata varan direnç bildiriyor. Doz artırıldıkça hem maliyet hem de işçi ve çevre sağlığı riski büyüyor; ruhsatsız alüminyum fosfit kullanımı ölümcül kazalara yol açabiliyor. Küçük ve orta ölçekli depolar ise böceği ancak ürün ısınıp koktuğunda fark ediyor.

Çözüm

• 50 ile 300 ton arası hermetik kozalar ton başına aylık bedelle kiralanır; kapatılan kozada böceklerin solunumu oksijeni tüketir, böcekler gaz kullanılmadan ölür.
• Gerektiğinde süreci hızlandırmak için azot ya da karbondioksitle kontrollü atmosfer uygulaması yapılır.
• Silo ve büyük ambarlara takılan CO₂ ve sıcaklık sensör kabloları sürekli ölçüm yapar; yapay zekâ CO₂ artışını ve sıcak cep oluşumunu böcek faaliyeti ya da küflenme başlangıcı olarak yorumlayıp günler önce uyarır.
• Prob tuzaklardan gelen fotoğraflarda böcek türü ve sayısı otomatik çıkarılır.
• Fosfin kullanılmadan korunan her partiye sıcaklık, CO₂ ve oksijen geçmişini gösteren kalıntısız depolama kaydı verilir.

Neden şimdi?

Ticaret Bakanlığı verilerine göre lisanslı depo kapasitesi 2021’deki yaklaşık 8 milyon tondan 2025 sonunda 14 milyon tonun üzerine çıktı; depolanan ürün miktarı ve depolama süresi uzadı. 2025 sonunda alüminyum fosfit kaynaklı ölümler kamuoyunun gündemine oturdu, Tarım ve Orman Bakanlığı da bitki koruma ürünlerinin uygulanması ve denetimine ilişkin kuralları yeniledi. Avrupa ve Körfez alıcıları kalıntısız ürün isterken hermetik depolama ve düşük güçlü sensörler küçük işletmelerin de kiralayabileceği maliyete indi.