Fanya: Denizdeki Hayalet Ağları Haritalayan, Çıkaran ve Naylon Hammaddeye Çeviren Ağ Döngüsü

Problem

Denizde kaybolan ya da terk edilen av araçları, "hayalet ağ" olarak yıllarca balık, yengeç, kaplumbağa ve yunus avlamaya devam ediyor; dipte resifleri boğuyor, mikroplastiğe dönüşüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2014’ten beri yürüttüğü temizlik çalışmalarında yaklaşık 2,9 milyon metrekare hayalet ağ çıkarıldı; yalnızca 2025’te yaklaşık 438 milyon metrekare alan taranıp 416 bin metrekareden fazla ağ ve 32 binden fazla av aracı sudan alındı.

Bu çalışmalar çoğunlukla kamu projesi ya da gönüllü dalış etkinliği olarak, dönemsel yürüyor. Kaybolan ağın yeri sistematik kaydedilmiyor; balıkçı ağını kaybettiğinde bildireceği kolay bir kanal yok. Çıkarılan ağın önemli kısmı da çöpe ya da düzenli depolamaya gidiyor; oysa naylon ağ, doğru ayrıştırılırsa tekstil ve plastik sektörünün aradığı değerli bir geri dönüştürülmüş hammadde.

Çözüm

• Kayıp ağ bildirimi: Balıkçı, ağını kaybettiği noktayı telefondan tek dokunuşla işaretler; ağ türü ve boyu sesli notla eklenir. Bildirim gizli tutulur, balıkçıya ceza değil yeni ağ indirimi ve teslim primi kazandırır.
• Yapay zekâ ile sıcak nokta haritası: Bildirimler, yan taramalı sonar görüntüleri, dip yapısı ve akıntı verisi birleştirilerek ağın takılma olasılığı yüksek alanlar sıralanır; sonar görüntülerinde ağ benzeri izler model tarafından işaretlenir.
• Çıkarma operasyonu: Sertifikalı dalgıç ekipleri ve kiralık balıkçı tekneleriyle planlı söküm; her operasyon fotoğraf, konum ve tartımla belgelenir.
• Barınakta ağ teslim noktası: Balıkçı barınaklarına konan kafeslerde eskiyen ağlar toplanır; böylece ağ denize hiç kaybolmadan döngüye girer.
• Ayrıştırma ve hammadde: Ağlar yıkanır, kurşun ve şamandıralar sökülür, naylon ve polietilen ayrılır, balya hâlinde geri dönüşüm tesislerine satılır.

Neden şimdi?

Avcılık verimi düşerken (TÜİK’e göre 2024’te deniz avcılığı belirgin biçimde azaldı) hayalet ağların stoklara verdiği zarar daha görünür hâle geldi. Markalar geri dönüştürülmüş naylon içeriğine talep gösteriyor, şirketlerin sürdürülebilirlik raporları ölçülebilir ve belgeli saha projeleri arıyor. Ucuzlayan sonar cihazları ve görüntü modelleri, ağ aramayı rastgele dalıştan veriye dayalı operasyona çeviriyor.