Gövde: Belediye, Site ve Okullardaki Mevcut Ağaçlar İçin Bağımsız Devrilme Riski Denetimi ve Yaşayan Ağaç Envanteri

Problem

Her lodosta ve ani fırtınada kentlerde ağaçlar devriliyor, dallar kırılıyor; park hâlindeki araçlar zarar görüyor, yollar kapanıyor, zaman zaman can kaybı yaşanıyor. Çoğu belediyede ağaçların yerini, türünü ve sağlık durumunu gösteren güncel bir envanter yok; müdahale, şikâyet geldikçe ya da hasardan sonra yapılıyor. Riskli bir ağaç için karar çoğu zaman göz kararıyla veriliyor: ya sağlıklı ağaçlar gereksiz yere kesiliyor ve kamuoyu tepkisi doğuyor ya da içi çürümüş ağaçlar yerinde bırakılıyor. Siteler, okullar ve hastaneler ise kendi bahçelerindeki yaşlı ağaçların durumunu hiç bilmiyor; budama firmasına sorduklarında da işin yapılmasından kazanç sağlayan birinden görüş almış oluyorlar.

Çözüm

• Hızlı tarama: Saha ekibi telefon ya da tablet LiDAR’ı ve 360° kamerayla sokak sokak yürür; yapay zekâ her ağacı konumlandırır, türünü tahmin eder, gövde çapını, boyunu, eğimini ve gövde kovuğu, mantar, çatlak, kök kalkması gibi görünür kusurları işaretler.
• Uzman incelemesi yalnızca gereken ağaca: Sistemin yüksek risk adayı olarak öne çıkardığı ağaçlar, ISA ağaç risk değerlendirmesi (TRAQ) yöntemini bilen arborist tarafından yerinde incelenir; gerekirse akustik tomografi ve sondaj direnci ölçümüyle gövde içi çürüklük ölçülür.
• Risk puanı ve iş emri listesi: Her ağaç için hedef (yol, otopark, oyun alanı), kusur ve devrilme olasılığına göre risk sınıfı; önce kesim değil, tepe hafifletme, destek ve izleme gibi seçenekler önerilir.
• Bağımsızlık: Gövde budama ya da kesim yapmaz; bu sayede raporu, iş çıkarmak için değil, gerçeği söylemek için yazar.
• Yaşayan envanter: Belediye ve site yönetimleri haritalı panelde ağaçlarını, iş emirlerinin durumunu ve yıllık yeniden ölçüm sonuçlarını görür; fırtına uyarısı geldiğinde en riskli ağaçların listesi hazırdır.

Neden şimdi?

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin büyük çaplı 5 binden fazla ağacı akustik tomografiyle incelemesi, yöntemin Türkiye’de kabul gördüğünü ve talebin büyükşehirlerden başladığını gösteriyor. İklim değişikliğiyle sıklaşan şiddetli rüzgârlar, kentlerdeki ağaç stokunun yaşlanması ve altyapı kazılarının kök sistemlerine verdiği zarar riski artırıyor. Telefonlara gelen LiDAR sensörleri ve görüntü modelleri, ağaç başına envanter maliyetini birkaç yıl öncesinin küçük bir kesrine indirdi.