Harç: Kullanılmış Mantar Kompostunu Fideliklerde Torfun Yerine Geçen Analizli Yetiştirme Ortamına Çeviren Tesis

Problem

Her kilo mantar için yaklaşık 2,5–5 kg kullanılmış kompost çıkıyor; akademik çalışmalara göre Türkiye’de bu miktar yılda 170–300 bin ton civarında. Mantarcılar bu atığı çoğu zaman tarla kenarına döküyor, yakıyor ya da bedavaya veriyor; yığınlar koku ve sızıntı sorunu yaratıyor. Öte yandan fidelikler, yetiştirme ortamı olarak büyük ölçüde ithal torf ve kokopit kullanıyor; kur arttıkça fide maliyeti de artıyor.

Çözüm

• Kabul ve toplama: Mantar işletmelerinden kullanılmış kompost ton başına kabul ücretiyle, planlı seferlerle alınır; işletmeye teslim belgesi verilir.
• İşleme: Açık ya da örtülü yığınlarda dinlendirme, tuzluluğu düşürmek için yıkama, eleme ve nem ayarı.
• Yapay zekâ ile harman: Hızlı EC, pH ve nem ölçümleri ile laboratuvar sonuçları birleştirilir; model, hedef özelliği tutturacak SMS–perlit–torf oranını her parti için hesaplar ve fide denemesi sonuçlarıyla kendini günceller.
• Ürünler: Sebze fidesi için karışım (torfun bir kısmının yerine), süs bitkisi ve fidanlık saksı karışımı, peyzaj için toprak iyileştirici.
• Analiz kartı: Her torbada parti numarası ve analiz sonuçları; fidelik kendi deneme sonuçlarını sisteme girer.

Neden şimdi?

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre mantar üretimi son on yılda neredeyse ikiye katlandı; atık da aynı hızla büyüyor. Torf ve kokopitin ithal olması ve kur riski, yerli alternatif arayışını hızlandırdı: ÇAYKUR bile çay atığından “çaykopit” geliştirerek kokopit ithalatını azaltmayı hedefliyor. Antalya’da mantar üretimi ile Türkiye’nin en yoğun fidelik kümesinin yan yana olması, taşıma maliyetini düşük tutuyor.