Hasat Yoklama: Fındık ve Zeytin Hasadında Ekip, Puantaj ve Yevmiye Kaydı

Problem

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı raporlarına dayanan tahminlere göre Türkiye’de mevsimlik tarım işçisi sayısı 1 milyona yaklaşıyor. Hasat işleri çoğunlukla "elçi" denen aracılar üzerinden, sözlü anlaşmalarla yürüyor: kaç kişi geleceği, yevmiyenin ve aracı komisyonunun ne olduğu, kimin kaç gün çalıştığı kâğıtta bile tutulmuyor.

Üretici hasat zamanı ekip bulamıyor ya da son anda ekip başka bahçeye gidiyor; işçi ise eksik ödeme, fahiş kesinti ve güvensiz taşıma riskiyle karşı karşıya. 2024/5 sayılı Mevsimlik Tarım İşçileri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi de konaklama, ulaşım, çocuk işçiliği ve kayıt dışılık sorunlarına dikkat çekiyor.

Çözüm

• Üretici ürün, dekar, tarih aralığı ve konaklama bilgisini girer; İŞKUR aracılık belgesi doğrulanmış tarım aracıları ekip teklifi verir.
• Ekip listesi: işçilerin kimlik ve yaş kontrolü (çocuk işçiliğine izin verilmez), araç ve sürücü bilgisi.
• Günlük yoklama telefonla ya da QR kartla alınır; kilo, kasa veya yevmiye bazlı puantaj otomatik hesaplanır.
• Hafta sonunda üretici, aracı ve her işçi için ayrı ödeme dökümü; aracı komisyonu şeffaf görünür. Bildirimler Türkçe, Kürtçe ve Arapça sesli mesajla gider.
• Yapay zekâ, bahçe büyüklüğü, verim ve hava tahmininden ihtiyaç duyulacak işçi sayısını ve hasat süresini önceden tahmin eder.

Neden şimdi?

Mevsimlik tarım işçiliği kamunun gündeminde ve kayıt, ulaşım güvenliği ve çocuk işçiliği konusunda denetimler sıkılaşıyor. İhracatçı fındık ve zeytinyağı alıcıları, tedarik zincirinde iş gücü koşullarının belgelenmesini giderek daha sık istiyor. Akıllı telefon artık işçiler ve aracılar arasında da yaygın; sesli ve çok dilli yapay zekâ ise okuma yazma engelini aşmayı kolaylaştırıyor.