Hendek: Fiber Kazılarında Ortak Tranşe Eşleştirme, Maliyet Paylaşımı ve Kazı İzni Dosyası

Problem

Türkiye’nin fiber ağı hızla uzuyor; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın açıklamasına göre 2025 üçüncü çeyreğinde toplam fiber uzunluğu yaklaşık 657 bin kilometreye ulaştı. Fiber yatırımının en pahalı kalemi ise kablonun kendisi değil, kazı. Bir sokak aylar arayla elektrik, doğalgaz, su ve farklı internet işletmecileri tarafından tekrar tekrar kazılıyor; yeni asfaltlanan yol, birkaç hafta sonra fiber için yeniden açılıyor. Büyükşehirlerde kazı izinleri AYKOME üzerinden yürüyor, ancak süreç her ilde farklı yönetmeliklere bağlı. Sektör derneği TELKODER, kısa mesafeli kazılarda bile alternatif işletmecilerin haftalarca izin ve tesis paylaşımı yanıtı bekleyebildiğini dile getiriyor. Küçük işletmecinin ne başka kurumların kazı takviminden haberi oluyor ne de maliyeti paylaşacak bir ortak bulabiliyor.

Çözüm

• Kazı ilan haritası: Üye işletmeciler ve kurumlar önümüzdeki 6–12 ayda planladıkları kazı güzergâhlarını haritaya girer; sistem aynı ya da yakın güzergâhları otomatik eşleştirir.
• Ortak tranşe teklifi: Eşleşen taraflara hendek uzunluğu, boru sayısı ve maliyet payı ile hazır bir ortak kazı teklifi gider; taraflar onaylarsa sözleşme taslağı ve maliyet paylaşım tablosu otomatik oluşur.
• Belge okuyan yapay zekâ: Belediye meclis ve AYKOME kararları, yol yenileme ve asfalt programları, ihale ilanları taranır; "Bu sokak iki ay sonra asfaltlanacak, kazınızı öne çekin ya da ortak kazıya katılın" türünden uyarılar üretir.
• Kazı izni dosyası: Seçilen ilin AYKOME yönetmeliğine göre gerekli belgeler, güzergâh projesi ve zemin tahrip bedeli hesabı hazırlanır; başvuru takvimi izlenir.
• Kazı sonrası kayıt: Döşenen boru ve kabloların konumu fotoğraf ve koordinatla kaydedilir; ileride başka bir kurumun kazısında hasar riskine karşı paylaşılabilir as-built kaydı oluşur.

Neden şimdi?

TBMM’ye sunulan bir kanun teklifinde ortak tranşe zorunluluğu ve kazı izinlerinin tek merkezden yürütüleceği bir Dijital Altyapı Portalı öngörülüyor; konu kamu gündeminde. Fiber yatırımı 5G baz istasyonlarının bağlantı ihtiyacıyla birlikte hızlanırken kazı maliyetleri ve belediyelerin tekrar kazıya tepkisi artıyor. Büyük dil modelleri, ilden ile farklı yönetmelik ve meclis kararlarını okumayı ilk kez ucuz ve hızlı hâle getiriyor.