Iskarmoz: Bozburun ve Kurucaşile’de Usta Tekne Yapımcılarıyla Yatılı Ahşap Tekne Yapım Okulu

Problem

Ahşap gulet ve geleneksel tekne yapımı Türkiye’nin en köklü zanaatlarından biri, ama usta kuşağı yaşlanıyor ve yerine çırak gelmiyor. Basına yansıyan yerel anlatımlara göre Kurucaşile’de 30 yıl önce 20 civarında olan atölye sayısı 8’e kadar düşmüş; Bozburun’da tekne yapan aile sayısının yarıya indiği söyleniyor. Ustanın bilgisi kâğıtta değil elinde ve gözünde: kalıplar, eğrilerin nasıl alındığı, hangi ağacın nereye konacağı. Sipariş olmayan ayda usta boş kalıyor, çırak yetiştirmek ise ustaya yalnızca maliyet getiriyor.

Öte yandan Avrupa ve Kuzey Amerika’da ahşap tekne yapımını öğrenmek için haftalarca kursa yazılan, bunun için ciddi ücret ödeyen büyük bir hobi kitlesi var; bu kurslar çoğunlukla soğuk iklimli kıyı kasabalarında, sınırlı kontenjanla yapılıyor.

Çözüm

• Kısa kurslar (1–4 hafta): Yetişkin meraklılar, ustanın atölyesinde küçük bir sandal, kayık ya da tirhandil maketi yerine gerçek bir tekneyi omurgadan kaplamaya kadar birlikte yapar. Konaklama köyde, ders dili İngilizce ve Türkçe, her grupta en fazla 8 kişi.
• Ustalık programı (9–12 ay): Bölgedeki gençlere ücretsiz, harçlıklı uzun program; kurs gelirinin belirli bir payı bu programı finanse eder. Mezunlar gulet atölyelerine yerleştirilir.
• Kalıp arşivi: Ustaların elle aldığı kalıplar ve tamamlanan tekneler 3D taramayla kayda geçirilir; yapay zekâ destekli yazılım taramadan hat çizimi ve kesim planı çıkarır, usta düzeltir. Bu planlar kurs müfredatına ve satılabilir yapım setlerine dönüşür.
• Okulda yapılan teknelerin satışı: Her kurs dönemi sonunda biten tekne, gerekli uygunluk işlemleriyle satılır ya da kursiyer tarafından satın alınır.
• Usta gelir paylaşımı: Usta günlük eğitmen ücreti ve satılan teknenin işçilik payını alır; atölyesi kış aylarında da dolu kalır.

Neden şimdi?

Usta kuşağı hâlâ hayatta ama zaman daralıyor. Deneyim odaklı seyahat ve zanaat tatilleri büyüyor; Türkiye’nin Ege ve Batı Karadeniz kıyıları sonbahar ve ilkbaharda kurs için Kuzey Avrupa’dan çok daha elverişli bir iklim sunuyor. 3D tarama artık bir telefon ve uygun fiyatlı bir tarayıcıyla yapılabiliyor; ustanın bilgisini kaybolmadan kayda geçirmek ilk kez ucuz.