Kabartma: Kamu Kurumları, Bankalar ve Üniversiteler İçin Ekran Okuyucu Uyumlu Erişilebilir PDF ve Belge Dönüştürme

Problem

2025’te yayımlanan Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler ve bankalar web sitelerini ve mobil uygulamalarını erişilebilir hâle getirmekle yükümlü oldu. Ama bu kurumların sitelerinde yayımladığı içeriğin önemli bir kısmı PDF: yönetmelikler, faaliyet raporları, ihale ilanları, sözleşmeler, ders notları, başvuru formları, hesap özetleri. Bu belgelerin çoğu etiketsiz; ekran okuyucu tabloyu satır satır karışık okuyor, görsellerin açıklaması yok, okuma sırası sütun düzeninde kayboluyor, taranmış belgeler hiç okunamıyor. Web sitesi denetimden geçse bile indirilen belge görme engelli, az gören ya da disleksili kullanıcıyı dışarıda bırakıyor.

Çözüm

• Belge denetimi: Kurumun sitesindeki PDF’ler taranır; hangi belgelerin ne kadar sorunlu olduğu, kullanım sıklığına göre önceliklendirilmiş bir raporla çıkarılır.
• Dönüştürme: Yapay zekâ başlık, liste, tablo ve görsel yapısını ön etiketler, görseller için açıklama taslağı yazar; mizanpajcı okuma sırasını, tablo başlıklarını, dil bilgisini ve formları düzeltir. Taranmış belgeler önce Türkçe OCR’dan geçer.
• Test ve raporlama: Her belge otomatik PDF/UA denetiminden ve ekran okuyucuyla elle testten geçer; teslimde uyum raporu verilir.
• Kaynağında çözüm: Kurumun Word, InDesign ve sunum şablonları baştan erişilebilir kurulur; personele online eğitim verilir, böylece yeni belgeler erişilebilir doğar.
• Gerekirse alternatif biçimler: Büyük puntolu sürüm, sade dil özeti ve HTML versiyonu.

Kurucunun avantajı ve online işleyiş

• Erişilebilir PDF aslında iyi bir mizanpajın görünmeyen yüzüdür: başlık hiyerarşisi, okuma sırası, tablo yapısı ve paragraf stilleri. Yıllarca dergi mizanpajı yapmış bir grafiker bu yapıyı doğru kurmayı zaten bilir.
• Baskı öncesi kontrol disiplini (taşma, font gömme, renk kontrastı, son okuma) doğrudan belge erişilebilirliği kontrol listesine dönüşür.
• İş tamamen online yürür: belgeler şifreli paylaşım alanıyla alınır, InDesign, Acrobat ve PDF/UA denetim araçlarıyla işlenir, ekran okuyucu testleri uzaktan yapılır.
• Müşteriye ulaşım kurumların bilgi işlem ve kurumsal iletişim birimleri, üniversitelerin engelli öğrenci birimleri, kamu ihaleleri ve web erişilebilirliği denetim firmalarıyla iş ortaklığı üzerinden.

Neden şimdi?

21 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/10 sayılı Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Genelgesi, kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler, bankalar ve özel hastaneler gibi kurumlara bir yıl, e-ticaret hizmet sağlayıcılarına iki yıl uyum süresi tanıdı; izlemeyi Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütüyor. Avrupa Birliği’nin Erişilebilirlik Yasası da Haziran 2025’te yürürlüğe girdi; AB’ye hizmet veren bankalar ve şirketler için belge erişilebilirliği ayrıca gündemde. TÜİK’in 2011 Nüfus ve Konut Araştırması’na göre nüfusun yaklaşık yüzde 6,9’u en az bir engelle yaşıyor ve yaşlanan nüfusla birlikte az gören kullanıcı sayısı artıyor.