Kadırga: Gelibolu’dan Kaş’a Batık ve Sualtı Parkı Rotaları, 3D Ön Brifing ve Batık Pasaportu

Problem

Türkiye son yıllarda batık dalışında ciddi bir varlık biriktirdi. Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı, Çanakkale Savaşları’ndan kalma savaş gemisi batıklarını yerinde koruyarak dalışa açtı; haberlere göre açılışta 14 olan dalış noktası sayısı sonraki yıllarda yirminin üzerine çıktı ve parkta yıllık dalıcı sayısı birkaç binden on bin düzeyine yükseldi. Kuşadası’nda 2016’da batırılan Airbus A300, Saros Körfezi’ndeki uçak batığı, Ayvalık’ta sportif dalışa açılan yaklaşık 1.500 yıllık Bizans batığı ve Kaş’taki uçak ve gemi batıkları da var. Bir uluslararası dalış dergisinin okuyucu oylamasında Türkiye en iyi batık dalış destinasyonları arasında gösterildi.

Ama bu varlık parça parça satılıyor. Yabancı ya da yerli bir dalıcı “Türkiye’de bir haftalık batık rotası” aradığında karşısına tek tek merkezler, farklı izin kuralları, hangi batığın hangi sertifikayı gerektirdiğine dair belirsiz bilgiler çıkıyor. Derin ve akıntılı batıklarda seviyesi yetersiz dalıcıların inmesi kaza riskini artırıyor; seviyesi yeterli olanlar ise batığı ilk kez sualtında görüp dalışın yarısını yön bulmaya harcıyor. Dalış yapmayan aile üyeleri ise bu tarihten hiç pay almıyor.

Çözüm

• Çok duraklı rotalar: “Çanakkale Savaş Batıkları”, “Ege Uçak ve Ticaret Gemisi Batıkları”, “Likya Batıkları” gibi 4–8 günlük rotalar; konaklama, transfer, yerel yetkili dalış merkezinde dalışlar ve izinler tek pakette.
• 3D ön brifing: Her batık, yetkili kurumların izniyle sualtı fotoğraflarından fotogrametri ile 3D modellenir. Dalıcı, telefonda ya da tablette batığın çevresinde gezinir; giriş-çıkış noktaları, derinlikler, akıntı yönü ve girilmemesi gereken bölümler model üzerinde işaretlidir.
• Seviye eşleştirme: Yapay zekâ, dalıcının sertifikasını ve dijital dalış kaydını okuyup derinlik, dalış sayısı ve son dalış tarihine göre rotadaki batıkları “uygun”, “eğitmenle”, “uygun değil” olarak sınıflar; eksik seviyeler için rota içinde kısa kurs önerir.
• Batık pasaportu: Her batıkta dalış merkezi dijital mühür verir; mühürler tamamlandıkça dalıcı yeni rotalara erken erişim ve indirim kazanır. Mühür verisi, hangi batığa hangi sezonda kaç dalıcı indiğini de gösterir.
• Yüzey deneyimi: Dalış yapmayan aile üyeleri ve öğrenci grupları için 3D modellerle anlatılan, kıyıda kurulan kısa batık sergisi ve sanal dalış seansı.

Neden şimdi?

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı, sualtı kültür mirasını turizme açmayı açıkça hedefliyor; yeni batık noktaları ve sualtı parkları neredeyse her yıl duyuruluyor. Fotogrametri ve 3D model oluşturma yapay zekâ destekli yazılımlarla birkaç günlük bir iş haline geldi; birkaç yıl önce araştırma projesi bütçesi isteyen bir modeli artık küçük bir ekip üretebiliyor. Dalış turizmi kıyı ilçelerinde sezonu uzatan, kişi başı harcaması yüksek bir niş; batık rotaları ise sezon dışı aylarda da satılabiliyor.