Lenger: Ticari Dalgıçların Kask Kamerası Videosunu Kafes Çiftliği, Liman ve İskele İçin Ölçülü Muayene Raporuna Çeviren Yapay Zekâ

Problem

Türkiye’de deniz kafeslerinde levrek ve çipura yetiştiriciliği büyük bir ihracat kalemi; TÜİK verilerine göre su ürünleri yetiştiriciliği üretimi yılda yarım milyon tonun üzerinde ve önemli bölümü Ege’deki deniz kafeslerinden geliyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre limanlarda yılda yarım milyar tonu aşan yük elleçleniyor. Bu altyapının sualtı kısmı (kafes ağları, demir ve bağlama sistemleri, iskele kazıkları, rıhtım duvarları, boru hatları) düzenli olarak ticari dalgıçlarca muayene ediliyor.

Muayenenin çıktısı ise çoğu zaman zayıf. Dalgıç kask kamerasıyla bir iki saatlik bulanık video çekiyor, yüzeye çıkınca birkaç cümlelik bir not yazıyor. Çiftlik müdürü ya da liman mühendisi videoyu izlemeye vakit bulamıyor; hangi kafeste kaç yırtık olduğu, bağlama zincirinin geçen yıla göre ne kadar aşındığı, anotların ne zaman değişeceği sayısal olarak ortaya çıkmıyor. Ağ yırtığından kaçan balık ve fırtınada kopan bağlamalar ciddi kayıplara yol açıyor; kaçış olaylarının ekonomik ve çevresel zararı sık sık gündeme geliyor. Sigorta ve denetim tarafında da muayenenin gerçekten yapıldığını ve neyi gösterdiğini belgeleyen kalıcı bir kayıt eksik.

Çözüm

• Yükle ve işaretle: Dalış firması kask kamerası videosunu ve dalış bilgilerini yükler; yazılım bulanıklığı ve renk kaybını giderir, videoyu konum ve derinlik bilgisiyle bölümlere ayırır.
• Yapay zekâ ile kusur tespiti: Model, ağ yırtığı ve deliği, fouling kaplama oranı, halat ve zincir aşınması, anot tüketimi, beton çatlağı ve donatı korozyonu gibi kusurları kare kare işaretler; dalgıç ya da mühendis her işareti onaylar veya düzeltir.
• Kıyaslanabilir rapor: Her kafes, bağlama noktası ya da kazık kendi kimliğiyle kaydedilir; rapor bir önceki muayeneyle karşılaştırma, öncelik sıralaması ve onarım önerisi içerir.
• Müşteri arşivi: Çiftlik ya da liman, tüm muayenelerini harita üzerinde görür; kritik bulgular için uyarı alır, bakım ve onarım işlerini plana bağlar.
• Dalış kaydıyla birlikte: Rapor, dalış amirinin dalış kaydı, ekip ve ekipman bilgileriyle birleşir; muayenenin kim tarafından, ne zaman, hangi koşullarda yapıldığı belgelenir.

Neden şimdi?

Su ürünleri ihracatı büyüdükçe alıcı zincirler ve sertifika kuruluşları kafes güvenliği ve kaçış önleme kanıtı istiyor; limanlar ve iskeleler de deprem ve iklim riskleri nedeniyle altyapı muayenesine daha çok önem veriyor. Sualtı görüntüsünü iyileştiren ve nesne tespit eden yapay zekâ modelleri artık bulut üzerinde ucuzca çalıştırılabiliyor; birkaç yıl önce ancak büyük ROV şirketlerinin yapabildiği ölçülü raporu, küçük bir dalış firması da üretebiliyor.