Lombar: Aliağa Söküm Tesisleri İçin Gemi Kesilmeden Önce Yeniden Kullanılabilir Ekipman Envanteri, Tezgâh Testi ve Ön Satış

Problem

Aliağa’da yaklaşık 22 gemi geri dönüşüm tesisi faaliyet gösteriyor ve sektör temsilcilerinin aktardığına göre bölgeye bazı yıllarda 60’ı aşkın gemi söküme geliyor. Bir geminin içinde jeneratörler, kompresörler, pompalar, separatörler, vinçler, can salları, seyir cihazları ve binlerce yedek parça var. Bunların bir kısmı hâlâ çalışır durumda ve yeniden kullanılabilir; ancak tesisler çoğu zaman bunu bilmeden gemiyi keser.

• Envanter gemi kesildikten sonra, sahada ve dağınık biçimde çıkarılıyor; çalışıp çalışmadığı denenmeden yığılıyor.
• Alıcı uzakta: Türk tersaneleri, balıkçı filosu, sanayi tesisleri ya da yurt dışındaki gemi işletmecileri neyin hangi durumda olduğunu bilmediği için düşük fiyat veriyor ya da hiç almıyor.
• Satılamayan ekipman ya aylarca depolanıyor ya da ağırlık üzerinden hurdaya gidiyor.
• Hong Kong Sözleşmesi ve AB Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğü, asbest, PCB ve ozon tüketen madde içeren parçaların ayrılmasını şart koşuyor; tehlikeli parçanın yanlışlıkla ikinci el satışa çıkması hem itibar hem hukuk riski.

Çözüm

• Kesim öncesi envanter: Gemi tesise geldiğinde Lombar ekibi gemiye çıkar; ekipman etiketlerini, üretici plakalarını ve geminin bakım kayıtlarını fotoğraflar. Yapay zekâ plakadaki marka, model ve seri bilgisini okur, üretici kataloğuyla eşleştirir ve geçmiş satışlara göre fiyat aralığı önerir.
• IHM karşılaştırması: Her kalem geminin tehlikeli madde envanteriyle karşılaştırılır; asbestli conta, PCB’li kondansatör gibi riskli parçalar “satılamaz” olarak işaretlenir ve tesisin söküm planına aktarılır.
• Ortak test tezgâhı: Aliağa’da kurulan atölyede jeneratörler yük testine, kompresör ve pompalar çalışma testine alınır; test videosu ve ölçüm değerleriyle “Lombar test belgesi” düzenlenir.
• Ön satış: Gemi kesilmeden önce katalog yurt içi ve yurt dışı alıcılara açılır; sipariş alınan parça söküm sırasında özenle çıkarılır, doğrudan alıcıya gider. Depoda bekleme süresi kısalır.
• Tesis panosu: Her gemi için ekipmandan elde edilen ek gelir, satılamayan tehlikeli parça listesi ve satış durumu tek ekranda.

Neden şimdi?

Hong Kong Sözleşmesi 26 Haziran 2025’te yürürlüğe girdi; söküm tesisleri artık her gemide envanter, söküm planı ve belgelemeyle çalışmak zorunda. Bu belgeleme altyapısı, ekipmanın yeniden kullanımını sistemleştirmek için hazır bir zemin sunuyor. Aynı zamanda gemi sahipleri ve AB alıcıları “döngüsellik” kanıtı istiyor; çalışır ekipmanı yeniden kullanıma kazandırmak, ağırlık üzerinden hurdaya göre hem daha kârlı hem daha düşük karbonlu.