Lostromo: Gemi Kumanyacıları İçin Dağınık Talep Listesinden Dakikalar İçinde IMPA Kodlu Teklif ve Gümrük Beyanı Taslağı

Problem

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre İstanbul Boğazı’ndan 2024’te 41 binden fazla gemi geçti; buna Çanakkale geçişleri, Ahırkapı demir yeri ve Türk limanlarına yanaşan gemiler ekleniyor. Bu gemilerin önemli bir kısmı Türkiye’den gıda, su, kamara ve güverte malzemesi, boya ve teknik sarf alıyor. İşi alan gemi kumanyacısı oluyor; ama bu iş hız yarışı:

• Gemiden gelen talep listesi yüzlerce satır; bir kısmı IMPA kodlu, bir kısmı “tomato fresh 40 kg”, bir kısmı yarım İngilizce serbest metin.
• Kumanyacı ekibi her satırı elle eşleyip tedarikçisinden fiyat soruyor; teklif saatler sürüyor, gemi ise birkaç saat içinde karar veriyor.
• Kazanılan siparişte gümrük tarafı ayrı bir yük: dış sefere çıkan gemiye kumanya teslimi Gümrük Kanunu’na göre ihracat hükmünde ve beyan gerektiriyor; transit gemilere teslimde süre sınırları var.
• Teslimat motorla demir yerine ya da geçiş sırasında yapılıyor; saat hatası siparişi boşa çıkarıyor.

Büyük küresel tedarikçiler bu işi yazılım ekipleriyle hızlandırırken, Türkiye’deki aile işletmesi kumanyacılar hâlâ Excel ve telefonla çalışıyor.

Çözüm

• Talep okuyucu: E-posta, Excel, PDF ya da tedarik platformlarından gelen talep yüklenir; yapay zekâ her satırı IMPA koduna ve kumanyacının kendi ürün kataloğuna eşler, birimleri dönüştürür, belirsiz satırları işaretler.
• Otomatik fiyatlama: Tedarikçi fiyat listeleri, hal fiyatları ve geçmiş teklifler üzerinden kalem bazında maliyet; müşteri, liman ve aciliyete göre marj kuralları; teklif gemiye kendi şablonunda gider.
• Gümrük ve teslim taslağı: Kazanılan sipariş için kalemler gümrük açısından sınıflandırılır (kumanya, teknik malzeme, alkol-tütün gibi özel rejim kalemleri); ihracat hükmünde teslim beyanı için veri taslağı ve transit süre kontrolü hazırlanır; gümrük müşaviri onaylar.
• Motor ve sevkiyat planı: Geminin tahmini varış ve geçiş saatine göre toplama, yükleme ve motor çıkış planı.
• Kazanma analizi: Hangi gemi tipinde, hangi kalemde kaybedildiği; fiyat ve hız karşılaştırması.

Neden şimdi?

Büyük dil modelleri ilk kez dağınık, çok dilli ve kodsuz talep listelerini güvenilir biçimde satır satır eşleyebiliyor. Küresel tedarik platformları kumanyacıları dijital tekliflere zorluyor; teklif hızı artık fiyat kadar belirleyici. Gümrük tarafında elektronik beyan zorunluluğu ve transit süre kuralları netleşti; elle yapılan işte hata maliyeti büyüdü.