Makas: Fabrika, Liman ve OSB İltisak Hatları İçin Sensörlü Hat Muayenesi, Kusur Haritası ve Bakım Önceliği Hizmeti

Problem

Türkiye’de demiryoluyla taşınan yükün yaklaşık yarısı, fabrikaların ve limanların ana hatta bağlanan kendi hatlarından çıkıyor. Ana hat devletin ölçüm araçlarıyla düzenli olarak taranırken, bu özel hatların bakımı çoğu zaman tesisin genel bakım ekibine kalıyor: demiryolu mühendisi yok, ölçüm cihazı yok, kayıt yok. Sorun genellikle bir vagon raydan çıktığında, ana hatta bağlanan makas noktasında trafik durduğunda ya da kaza sonrası soruşturmada fark ediliyor. Bu hatlara ölçüm aracı getirtmek ise kısa mesafe için pahalı ve yavaş.

Çözüm

• Saha muayenesi: İki kişilik ekip, rayın üzerinde elle sürülen hafif bir ölçüm arabasıyla hattı yürür; araba ray açıklığı ve seviye farkını ölçer, aşağıya bakan kameralarla travers, bağlantı elemanı ve ray yüzeyini sürekli görüntüler.
• Sürekli izleme: Manevra lokomotifine ya da hat üzerinde sık çalışan araca takılan ivme ve konum kutusu, her geçişte sarsıntı izini kaydeder; aynı noktada sarsıntı büyüdüğünde bir sonraki muayene beklenmeden uyarı gider.
• Yapay zekâ ile kusur tespiti: Görüntülerden kırık ya da çürük travers, eksik bağlantı elemanı, ray başı ezilmesi ve makas parçalarındaki aşınma işaretlenir; demiryolu mühendisi her bulguyu onaylar.
• Kusur haritası ve bakım listesi: Hat sahibi, her kusurun kilometre ve fotoğrafla yerini, risk sınıfını ve "önce bunu yapın" sırasını alır; bakım yüklenicisine verilecek iş tanımı ve metraj hazır gelir.
• Kayıt arşivi: Tüm muayeneler ve yapılan bakım tarih sırasıyla saklanır; denetimde, sigortada ve olası bir kaza incelemesinde kanıt olarak sunulur.

Neden şimdi?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na göre ulusal ağa bağlı 286 iltisak hattı (toplam yaklaşık 439 km) bulunuyor ve demiryolu yükünün yaklaşık %45’i bu hatlar üzerinden taşınıyor; 12. Kalkınma Planı kapsamında toplam uzunluğun 654 km’ye çıkarılması planlanıyor. Yeni hatlar, yeni hat sahipleri ve daha yoğun trafik demek. Düşük maliyetli kameralar, ivme sensörleri ve görüntüden kusur tanıyan modeller, eskiden yalnızca ölçüm trenleriyle yapılabilen işin küçük ölçekte ve uygun fiyatla yapılmasını mümkün kıldı.