Mala: Şantiyeler İçin Beton Dökümü, Vinç Rüzgârı ve Yağışa Göre Günlük İş Kararı ile Hava Kaynaklı Süre Uzatımı Dosyası

Problem

TÜİK yapı izin istatistiklerine göre belediyeler 2025’te 1,1 milyonu aşkın daire için yapı ruhsatı verdi; bunun yanında deprem bölgesindeki yeniden yapım, kentsel dönüşüm ve kamu altyapı işleri sürüyor. Bu şantiyelerin hemen hepsinde günlük iş planı hava durumuna bağlı: soğuk havada dökülen beton donabiliyor, sıcak ve rüzgârlı günde rötre çatlağı oluşuyor; kule vinçleri belirli rüzgâr hızlarının üstünde durdurulmak zorunda; yağmurda su yalıtımı, cephe ve boya işi yapılamıyor. Şantiye şefleri bu kararları çoğunlukla telefondaki genel hava uygulamasına bakarak veriyor; beton santraline verilen sipariş iptal edildiğinde ya da yarıda kalan döküm sonrası soğuk derz oluştuğunda maliyet büyük. Daha da önemlisi, hava yüzünden çalışılamayan günler düzenli kaydedilmediği için iş geciktiğinde yüklenici, Yapım İşleri Genel Şartnamesi kapsamındaki süre uzatımı ve iş programı değişikliği taleplerini kanıtlamakta zorlanıyor.

Çözüm

• Şantiye ölçekli günlük karar: Her sabah ve döküm öncesi, şantiye koordinatı ve kat yüksekliği için saatlik sıcaklık, rüzgâr, yağış ve nem tahmini; iş türüne göre kurallarla "uygun / riskli / durdur" kararına çevrilir.
• Beton için kural motoru: TS 1248 (anormal hava şartlarında beton yapım kuralları) ve TS EN 13670 esas alınarak soğuk ve sıcak havada döküm, kür, örtme ve kalıp sökümü önerileri; beton santraline sipariş saatinin otomatik önerilmesi.
• Vinç rüzgâr sensörü: Kule vincinin bom ucuna takılan kiralık anemometre ile anlık ve tepe rüzgâr ölçümü; üretici sınırına yaklaşıldığında operatöre ve şantiye şefine uyarı.
• Kanıt dosyası: Ölçülen ve tahmin edilen değerler, durdurulan işler, ekip ve makine bekleme süreleri günlük olarak zaman damgalı arşivlenir; ay sonunda süre uzatımı ya da hakediş görüşmesinde kullanılacak, MGM resmî rasat raporu talebiyle desteklenen bir dosya üretilir.
• Yapay zekâ ile yeniden planlama: Önümüzdeki 10 günün tahminine göre iş programındaki dış mekân kalemlerinin hangi günlere kaydırılması gerektiğini öneren haftalık plan taslağı.

Neden şimdi?

Deprem sonrası hızlanan yeniden yapım ve kentsel dönüşüm, şantiye sayısını ve sıkışık teslim takvimlerini artırdı. MGM verilerine göre meteorolojik afet sayısı son yıllarda rekor düzeylerde; 2023’te yaklaşık 1.475 ile tüm zamanların en yüksek, 2024’te yaklaşık 1.257 olay kaydedildi. Ucuz IoT rüzgâr sensörleri ve yapay zekâ ile kural tabanlı karar motoru kurmak artık küçük bir ekibin birkaç ayda yapabileceği bir iş.