Menşe: Uçak Yedek Parçasında Yapay Zekâ ile Sertifika Doğrulama, Seri Numarası Ağı ve Şüpheli Parça Alarmı

Problem

Bir uçak parçasının uçuşa elverişliliği büyük ölçüde yanındaki belgeye dayanıyor. 2023’te ortaya çıkan AOG Technics olayında CFM56 motorlarına sahte uçuşa elverişlilik belgeleriyle parça satıldığı ve bu parçaların dünya genelinde çok sayıda motora takıldığı anlaşıldı. Bakım kuruluşlarının mal kabulünde belgeler hâlâ çoğunlukla gözle kontrol ediliyor; bir seri numarasının başka bir depoda ya da başka bir belgede de görünüp görünmediğini bilmenin pratik bir yolu yok. Ömrü sınırlı parçalarda "doğumdan bugüne" geçmiş zinciri eksik olduğunda bu ancak uçak devri sırasında, pahalı bir denetimde fark ediliyor.

Çözüm

• Telefonla belge okuma: Mal kabul personeli Form 1 ya da 8130-3 belgesini ve parça etiketini fotoğraflar; yapay zekâ alanları okur, parça numarası, seri numarası, onay numarası ve tarihler arasında tutarsızlık arar.
• Onay numarası kontrolü: Belgeyi düzenleyen kuruluşun onay numarası yetkili otoritelerin yayımladığı onaylı kuruluş listeleriyle karşılaştırılır; askıya alınmış ya da hiç var olmayan onaylar işaretlenir.
• Seri numarası ağı: Üyelerin gördüğü seri numaraları şifrelenmiş (özetlenmiş) olarak ortak bir kayıtta tutulur; aynı parça aynı anda iki farklı yerde görünürse iki tarafa da alarm gider, kimin elinde olduğu açığa çıkmaz.
• Geçmiş zinciri haritası: Ömrü sınırlı parçalarda yüklenen belgelerden kronolojik zincir çıkarılır; eksik döngü, açıklanmamış boşluk ya da tutarsız saat/çevrim değerleri raporlanır.
• Şüpheli parça bülteni: Otoritelerin şüpheli onaysız parça (SUP) duyuruları izlenir; envanterde eşleşen parça varsa üyeye bildirim gider.

Neden şimdi?

AOG Technics olayından sonra motor üreticileri ve otoriteler belge doğrulamasını sıkılaştırmanın yollarını arıyor; Boeing, Southwest Airlines ve Aeroxchange 2025’te dijital 8130-3 belgesiyle ilk parça sevkiyatını gerçekleştirdi. Türkiye’de havayolu filosu ve bakım sektörü büyüyor; belge okuma ve anomali tespiti gibi işler bugün yapay zekâ ile küçük bir ekibin erişebileceği maliyette.