Menzil: Köy ve Mezralara Kooperatif Ortaklı, Sabit Kablosuz Genişbant İnternet

Problem

Türkiye’de hanelerin büyük çoğunluğu artık internete erişebiliyor; TÜİK’in 2025 Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’na göre hane erişimi yaklaşık yüzde 96. Ancak bu erişimin kırsalda önemli bir kısmı kotası çabuk biten, çekimi evin içinde zayıflayan mobil hatlarla sağlanıyor. BTK verilerine göre sabit genişbant abone sayısı 2025 sonunda yaklaşık 21 milyon; nüfusa oranla sabit genişbant yaygınlığı OECD ortalamasının belirgin biçimde altında. Fiber hızla büyüyor ama dağınık köylere, mezralara ve yaylalara fiber çekmek operatörler için abone başına çok pahalı. Sonuç: köyde uzaktan çalışmak, çocuğun canlı derse katılması, çiftçinin kamera ve sulama sistemini izlemesi ya da köy evini kiraya vermek hâlâ zor.

Çözüm

• Yapay zekâ destekli görüş hattı planı: Sayısal yükseklik modeli, uydu görüntüsü ve yerleşim haritası kullanılarak en yakın fiber noktasından köye uzanan radyolink güzergâhı ve köy içi verici yerleri masa başında çıkarılır; saha keşfi tek güne iner.
• Köy ortaklı altyapı: Direk, verici ve güneş destekli enerji ünitesi köy kalkınma kooperatifinin ya da köy tüzel kişiliğinin ortaklığıyla kurulur; köy, ekipman bedelinin bir kısmını hibe ve kooperatif sermayesiyle karşılar, karşılığında abonelik gelirinden pay alır.
• Sabit kablosuz erişim: Her eve çatıya takılan küçük bir alıcı anten ve ev içi kablosuz modem kurulur; abone kotasız, sabit fiyatlı paketlerle internete bağlanır.
• Uzaktan işletme: Ağ merkezden izlenir; zayıflayan bağlantılar, enerji sorunları ve hava kaynaklı kesintiler önceden tespit edilir, köydeki eğitimli bir "köy teknisyeni" ilk müdahaleyi yapar.
• Ortak kullanım noktaları: Muhtarlık, okul, sağlık evi ve köy kahvesine ücretsiz ortak erişim noktası; köy halkına aboneliğin değerini ilk günden gösterir.

Neden şimdi?

Sabit kablosuz erişim ekipmanlarının fiyatı düştü, güneş enerjili verici istasyonları sahada standart hâle geldi. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın evrensel hizmet projeleriyle binlerce kırsal yerleşime mobil kapsama götürülmüş olsa da bu kapsama çoğu yerde sabit genişbant ihtiyacını karşılamıyor. Pandemiden sonra köye dönen ya da yazın uzun süre köyde kalan uzaktan çalışanlar, kırsal turizm işletmeleri ve sensörlü tarım uygulamaları, kırsalda ödenmeye hazır gerçek bir talep yarattı.