Merak: Lise Öğrencilerini TÜBİTAK 2204 Projeleri İçin Araştırmacı Danışman ve Üniversite Laboratuvarıyla Buluşturan Program

Problem

Her yıl on binlerce lise öğrencisi TÜBİTAK’ın araştırma projesi yarışmalarına başvuruyor; ancak bölge aşamasına kalan projeler, laboratuvar erişimi ve yöntem bilgisi olan okullarda yoğunlaşıyor. Danışman öğretmenler çoğu zaman tek başına onlarca projeye yetişmeye çalışıyor; bir biyoloji ya da malzeme projesinde ihtiyaç duyulan spektrofotometre, PCR ya da mekanik test cihazı okulda bulunmuyor. Ailelerin bir kısmı “proje hazırlatma” hizmetlerine yöneliyor; bu hem yarışma kurallarına aykırı hem de öğrencinin bir şey öğrenmesini engelliyor.

Çözüm

• Eşleştirme: öğrencinin ilgi alanı, proje fikri ve şehrine göre üniversitelerdeki doktora öğrencisi ve genç araştırmacılardan bir danışman önerilir; yapay zekâ benzer konulu geçmiş projeleri ve uygun yöntemleri danışmana özetler.
• 12 haftalık yapılandırılmış program: araştırma sorusu, literatür, yöntem, veri, rapor ve poster aşamaları; danışman haftada bir çevrim içi görüşme yapar, okuldaki danışman öğretmen her adımda bilgilendirilir.
• Laboratuvar günleri: anlaşmalı üniversite laboratuvarlarında, gözetim altında ve güvenlik eğitimi sonrası hafta sonu deney seansları.
• Katkı beyanı: tüm görüşmeler ve öğrenci çalışmaları kayıtlı bir ilerleme defterinde tutulur; danışman ne yaptığını, öğrencinin ne yaptığını açıkça yazar. Rapor ya da deney öğrenci yerine yapılmaz.
• Burslu koltuklar: kurumsal sponsorlar, devlet okullarındaki öğrencilerin program ücretini karşılar; sponsor yalnızca toplu etki raporu görür.

Neden şimdi?

TÜBİTAK’ın 2023 duyurusuna göre 2204-A’ya 27 binden fazla proje başvurdu ve yalnızca yaklaşık 1.440’ı bölge aşamasına kalabildi; sonraki dönemlerde başvurular artmaya devam etti. YÖK verilerine göre yaklaşık 90 bin doktora öğrencisi var ve bu araştırmacıların çoğu ek gelir ve öğretim deneyimi arıyor. Şirketlerin STEM eğitimi ve fırsat eşitliği odaklı sosyal sorumluluk bütçeleri, ölçülebilir etkisi olan programlara yöneliyor.