Nokta: Belediyeler İçin Seyyar Satıcı Ruhsatı, Dönüşümlü Kurayla Satış Noktası Tahsisi ve İşgaliye Takibi

Problem

Seyyar satış belediyeler için hem sosyal hem asayiş meselesi. Ruhsat dosyaları çoğu ilçede kâğıt üzerinde yürüyor; hangi köşenin kime verildiği, kaç satıcının aynı meydanda olabileceği ve işgaliye harcının ödenip ödenmediği ayrı ayrı defterlerde tutuluyor. İyi noktalar yıllarca aynı kişilerde kalıyor ve kayırma şikâyeti doğuruyor; ruhsatsız satıcıyla ruhsatlıyı sahada ayırt etmek zabıta için zor. Satıcı ise ruhsatını yenilemek için defalarca belediyeye gidiyor.

Çözüm

• Satış noktası haritası: Belediye her noktayı haritada çizer; kapasite (ör. bir köşede en fazla iki araba), izin verilen ürün türü, saat aralığı ve yaya yolunun açık kalması gereken genişlik kuralını tanımlar.
• Dijital başvuru: Satıcı e-Devlet doğrulamasıyla ya da muhtarlık ve belediye masasında görevli desteğiyle başvurur; meslek odası kaydı, vergi durumu ve gıda satıyorsa hijyen eğitimi belgesi dosyaya eklenir.
• Dönüşümlü ve şeffaf kura: Noktalar sezonluk kurayla dağıtılır; en çok satış yapılan noktalar dönüşümlü verilir, engelli ve şehit yakını gibi öncelik grupları belediyenin kendi kararıyla ağırlıklandırılır. Kura sonuçları ve tohum değeri herkese açık yayımlanır.
• İşgaliye tahakkuku: Noktanın metrekaresi ve süresine göre 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’ndaki işgal harcı belediyenin tarifesiyle otomatik hesaplanır; ödeme belediyenin mevcut tahsilat altyapısına yönlendirilir, geciken ödemeler satıcıya SMS ile hatırlatılır.
• Zabıta uygulaması: Arabadaki QR plaka okutulunca ruhsat, nokta ve saat uyumu anında görünür; tutanak fotoğraflı ve konumlu kaydedilir.
• Kapasite önerisi: Yapay zekâ, şikâyet kayıtları, zabıta tutanakları ve yaya yoğunluğu verisinden hangi noktanın fazla kalabalık, hangi bölgede yeni nokta açılabileceğini önerir; karar her zaman belediye encümenindedir.

Neden şimdi?

Pek çok belediye seyyar satıcılarla yaşanan yer tartışmalarını kurayla dağıtılan satış alanları ve kayıt programlarıyla çözmeye çalışıyor; ancak kuralar çoğunlukla elle ve tek seferlik yapılıyor. e-Devlet entegrasyonu, belediyelerde yaygınlaşan dijital tahsilat ve zabıtaların mobil cihaz kullanması, ruhsattan sahaya kadar tek bir dijital akışı ilk kez uygulanabilir kılıyor.