Ömür: Eczaneler İçin Kutu Bazında Miat Tahmini ve Satılmadan Miadı Dolan İlaca Bedel Güvencesi

Problem

Serbest eczane, depodan kampanyalı (mal fazlalı) alımla kârını korumaya çalışıyor; ama fazla alınan her koli, yavaş dönen bir ürünse rafta miadını dolduruyor. Kimi üretici miadı dolan ürünü depo üzerinden geri alıyor, kimi almıyor; iade koşulları firmadan firmaya değişiyor ve eczacı bunu çoğu zaman kutu çöpe gidecekken öğreniyor. Eczaneler arası devir İTS üzerinden yapılabiliyor ama Türkiye Eczacılar İşveren Sendikası’nın 2023’te aktardığına göre TİTCK yüzlerce ilacın eczaneler arası devrini kısıtladı; yani “son ay başka eczaneye veririm” planı her ürün için işlemiyor. Piyasadaki takas ve ortak alım uygulamaları ilanı eczacının kendisinin girmesini bekliyor; riski önceden gören ve sonucuna ortak olan kimse yok.

Çözüm

• Kutu bazında miat riski: Eczane otomasyonundan alınan stok, satış ve SKT verisiyle her ürün grubunun satış hızı, mevsimselliği ve bölgedeki reçete eğilimi modellenir; her karekodlu kutuya “miadından önce satılma olasılığı” verilir.
• Eylem listesi: Riskli kutular için sırayla en ucuz çıkış önerilir: üreticinin iade koşulu uygunsa iade dosyası, OTC ve dermokozmetikte raf önü kampanyası, devri serbest ilaçlarda İTS üzerinden yakındaki ihtiyaç sahibi eczaneye devir teklifi.
• Alım öncesi uyarı: Depo siparişi ve mal fazlalı kampanya teklifi girilmeden önce “bu miktarın şu kadarı miadında satılmaz” uyarısı; eczacı kampanyanın gerçek kârını görür.
• Bedel güvencesi: Güvenceli pakette, sistemin öngöremediği ya da önerisi uygulandığı hâlde satılmadan miadı dolan kutunun depo alış bedelinin yarısı, yıllık abonelik bedeliyle sınırlı bir hizmet kredisi olarak eczacıya iade edilir. Güvence, modelin kendine güvenini parayla kanıtlar.
• Miat imha kaydı: Miadı dolan ürünlerin İTS bildirimi ve tehlikeli atık teslimi için gereken kayıtlar tek ekranda hazırlanır.

Neden şimdi?

Kur ve fiyat kararnamesi baskısıyla eczane kârlılığı daraldı; çöpe giden her kutu doğrudan kârdan gidiyor. Karekod ve İTS sayesinde her kutunun SKT’si artık dijital olarak biliniyor, yani “kutu bazında risk” ilk kez hesaplanabilir. Küçük bir ekip, yapay zekâ destekli geliştirmeyle otomasyon entegrasyonlarını ve tahmin modelini birkaç ayda çıkarabilir.