Peron: Metro ve Tramvay İstasyonlarında Görme Engelli ve Yaşlı Yolcular İçin Telefonla Adım Adım Sesli Yönlendirme

Problem

Görme engelli bir yolcu için metro istasyonu bir labirent: hangi çıkışın hangi sokağa açıldığı, peronun hangi taraftan hangi yöne gittiği, asansörün nerede olduğu ve bugün çalışıp çalışmadığı bilinmiyor. Hissedilebilir yüzeyler yolu gösteriyor ama yönü ve hedefi söylemiyor; anonslar gürültüde kayboluyor. 2024’te Yenikapı’da görme engelli bir yolcunun raylara düşmesi bu riskin somut örneği. Erişilebilirlik eksikleri işletmeler için de bir hukuki risk: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, bir metro hattındaki anons sisteminin erişilebilirlik standartlarına uymadığına karar verip işletmeci belediyeye idari para cezası verdi.

Çözüm

• Uzaktan okunan kodlar: Giriş, turnike, merdiven, asansör, peron ve çıkışlara, telefon kamerasının birkaç metreden ve açılı bakışta okuyabildiği renkli kodlar yerleştirilir; yolcunun kodu hedeflemesi gerekmez.
• İstasyon yürüme haritası: Her istasyon bir kez sahada haritalanır; kodlar arasındaki adım sayısı, yön ve engeller kaydedilir. Uygulama "sağınızda 12 adım sonra asansör, kat 2 peron, Kirazlı yönü" gibi somut tarif verir.
• Canlı bilgi: İşletmenin sistemlerinden gelen veriyle asansör ve yürüyen merdiven arızaları, sıradaki trenin süresi ve hangi kapının asansöre yakın olduğu söylenir; arızalı asansör varsa rota otomatik değişir.
• Yaşlı ve yabancı yolcu modu: Aynı kodlar büyük yazılı ve çok dilli yönlendirme de verir; turist ve yaşlı yolcu da yararlanır.
• İşletme paneli: Hangi istasyonda hangi noktanın en çok okunduğu, nerede yolcuların kaybolduğu ve hangi asansör arızasının kaç yolcuyu etkilediği raporlanır; erişilebilirlik denetimlerine kanıt dosyası hazırlanır.

Neden şimdi?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na göre işletmedeki kent içi raylı sistem uzunluğu 2026’da 1.054 kilometreyi aştı ve dokuz ilde yeni hatların yapımı sürüyor; her yeni istasyon erişilebilirlik şartlarıyla açılmak zorunda. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Ulusal Engelli Veri Sistemi’nde yaklaşık 209 bin görme engelli vatandaş kayıtlı; nüfus yaşlandıkça görme zorluğu yaşayan yolcu sayısı daha da artıyor. Barselona, New York ve Londra’daki uygulamalar bu tür kodların toplu taşımada işe yaradığını gösterdi; Türkçe, Türkiye’deki istasyon düzenine ve işletme sistemlerine bağlı bir çözüm ise yok.