Pey: Fabrikalar İçin Gözetimli Hurda İhalesi, Yüklemede Tartım Denetimi ve Analizle Fiyat Artışından Pay Alan Hizmet

Problem

Metal işleyen her fabrika her ay ciddi miktarda hurda çıkarıyor: çelik ve paslanmaz talaşı, sac kesim artığı, alüminyum ve pirinç talaşı, eskiyen kalıplar, makine sökümleri. Bu hurdanın satışı çoğu zaman satın alma ya da bakım biriminin yan işi: yıllardır çalışılan bir iki hurdacı çağrılıyor, telefonla fiyat konuşuluyor, kamyon yükleniyor. Hurdanın sınıfı doğru belirlenmiyor; yağlı talaşla kuru talaş, 304 ile 316 paslanmaz aynı fiyattan gidiyor. Yükleme sırasında kimse kantar fişini, darayı ve kamyona binen malı gerçekten kontrol etmiyor.

Sonuç: fabrikalar hurdalarını piyasa değerinin altında satıyor, tartım ve sınıflandırma kayıplarını hiç görmüyor. Yönetim ise hurda gelirinin neden dalgalandığını bilmiyor; iç denetim ve uyum birimleri hurda satışını suiistimale en açık alanlardan biri olarak görüyor. Fabrikalar arası atık ve yan ürün eşleştirme platformları başka bir fabrikanın hammaddesi olabilecek atıklara odaklanıyor; standart metal hurdasının fabrikadan çıkışı ve fiyatı ise şeffaf bir rekabete hiç açılmıyor.

Çözüm

• Envanter ve sınıflandırma: Pey uzmanı fabrikayı ziyaret eder, hurda akışlarını türüne, alaşımına ve temizliğine göre ayırır; el tipi analiz cihazıyla alaşım ölçümü yapılır, ayrı konteyner düzeni kurulur.
• Rekabetçi ihale: her parti fotoğraf, analiz ve tahmini miktarla, lisansı ve teminatı doğrulanmış alıcılara kapalı zarf ya da canlı artırmayla açılır; fabrika en iyi teklifi ve alıcının geçmiş performansını görür.
• Yükleme gözetimi: yükleme günü sahada bir gözetmen bulunur; boş ve dolu kantar tartımı, fotoğraf ve videolu yükleme kaydı, yanlış sınıfa karışan mal ve sevk irsaliyesi kontrol edilir. Ödeme, teminat ya da ön ödemeyle güvenceye alınır.
• Yapay zekâ: Londra Metal Borsası, ithal hurda ve yurt içi fiyat serilerinden satış zamanlaması önerir; geçmiş kantar ve sevkiyat kayıtlarında olağan dışı dara, nem ve miktar farklarını işaretler.
• Yönetim raporu: her ay sınıf bazında satılan miktar, ortalama fiyat, piyasa endeksine göre fark ve önceki dönemle karşılaştırma; iç denetim ve sürdürülebilirlik raporlarında kullanılabilecek belge seti.

Neden şimdi?

TÇÜD verilerine göre Türkiye 2025’te yaklaşık 18,8 milyon ton hurda ithal etti, ithalat azalırken yurt içi hurda tedariki ilk on ayda yaklaşık %24 arttı; çelikhaneler ve dökümhaneler yurt içindeki endüstriyel hurdaya hiç olmadığı kadar ilgi gösteriyor. Bakır, alüminyum ve nikel fiyatlarındaki yükseliş, alaşımı doğru belirlenmiş hurdanın değerini büyüttü. Avrupa’nın sınırda karbon düzenlemesi ve müşterilerin geri dönüştürülmüş içerik talepleri, fabrikaların hurdasının nereye gittiğini belgelemesini gerektiriyor. Maliyet baskısı altındaki sanayici ise ek yatırım yapmadan gelir artıracak her kalemi arıyor.