Plaka: Ömrünü Tamamlamış Araçlar İçin Kapıdan Alım, Lisanslı Tesiste Kayıt Silme ve Belgeli Çıkma Parça

Problem

TÜİK verilerine göre 2025 sonunda Türkiye’de trafiğe kayıtlı taşıt sayısı yaklaşık 33,6 milyona, otomobillerin ortalama yaşı 14,2’ye ulaştı. Bu yaşlı filonun her yıl önemli bir kısmı ömrünü dolduruyor: muayeneden geçmeyen, onarımı değerinden pahalı ya da yıllardır bahçede, sokakta, otoparkta bekleyen araçlar. Araç sahibi ne yapacağını bilmiyor; kaydı silinmeyen araç için motorlu taşıtlar vergisi ve cezalar birikebiliyor. Çoğu araç ya mahalle hurdacısına kayıtsız satılıyor ya da parçaları "değişen" işlerinde kullanılmak üzere kayıt dışı sökülüyor.

Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik, araçların lisanslı tesislerde arındırılıp sökülmesini ve kayıttan düşme belgesiyle trafikten çıkarılmasını öngörüyor. Bakanlık verilerine göre sistem 12 yılda yaklaşık 540 bin aracı geri kazanıma kazandırdı; bu, her yıl ömrünü dolduran araç sayısının yanında küçük kalıyor. Lisanslı tesislerin sayısı sınırlı, araç sahibine ulaşan bir hizmet yok; servisler ise güvenilir, kaynağı belli çıkma parça bulmakta zorlanıyor.

Çözüm

• Tek başvuru: araç sahibi plaka, şasi numarası ve birkaç fotoğrafla başvurur; yapay zekâ aracın modeline, yaşına, hasarına ve parça talebine göre teklif verir. Teklif kabul edilince çekici kapıya gelir.
• Lisanslı tesiste arındırma ve kayıt silme: araç anlaşmalı lisanslı ÖTA tesisine götürülür; yakıt, yağ, akü ve diğer tehlikeli bileşenler arındırılır, Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu düzenlenir, kayıt silme işlemi araç sahibi adına takip edilir.
• Aynı gün ödeme: araç teslim alındığında bedel sahibinin hesabına geçer; kayıt silme tamamlandığında belge e-posta ile iletilir.
• Belgeli çıkma parça: motor, şanzıman, kapı, far, ayna gibi satılabilir parçalar lisanslı tesiste sökülür, test edilir ve aracın şasi numarasına bağlı bir kimlikle kataloglanır. Servisler, sigorta onarımları ve parça arayan bireyler, parçanın hangi araçtan, hangi kilometrede, ne zaman söküldüğünü görür.
• Kurumsal çıkış: kiralama şirketleri, filolar, belediyeler ve yediemin otoparkları için toplu araç tasfiyesi; her aracın arındırma ve kayıt silme belgesi tek raporda.

Neden şimdi?

Otomobil filosunun ortalama yaşının 14’ün üzerinde kalması ve yüksek sıfır araç fiyatları, eski araçların daha uzun süre kullanılmasına, ardından da toplu biçimde ömrünü doldurmasına yol açıyor. Önceki ÖTV indirimli hurdaya ayırma teşvikleri, araç sahiplerinin doğru kanalı bulduğunda sisteme hızla katıldığını gösterdi. Yedek parça fiyatlarının döviz kuruyla artması, kaynağı belli çıkma parçaya talebi büyütüyor; Avrupa’da uzun süredir yaygın olan belgeli ikinci el parça pazarı Türkiye’de neredeyse hiç kurumsallaşmadı.