Rasat: Okul, Belediye ve Gönüllü Çatılarında Yoğun Hava İstasyonu Ağı ve Mahalle Ölçekli İklim Verisi

Problem

MGM’nin 2025 iklim raporuna göre ülke genelinde yaklaşık 1.717 otomatik meteoroloji gözlem istasyonu bulunuyor. Bu, ülke ölçeğinde güçlü bir ağ; ancak bir büyükşehirde bir ilçeye çoğu zaman bir iki istasyon düşüyor. Oysa kentsel ısı adası, yamaçta ve vadide değişen don, birkaç kilometre içinde bambaşka düşen sağanak gibi etkiler mahalle ölçeğinde yaşanıyor. Belediyeler kar ve buzla mücadelede tuzlama ekiplerini, ağaçlandırmada sulamayı, sıcak hava dalgasında serinleme merkezlerini ilçe ortalamasına göre planlıyor. Tarım, lojistik ve hizmet firmaları da yerel ölçüme ihtiyaç duyuyor ama tek tek istasyon kurmak ve bakımını yapmak pahalı. Okullarda ise fen derslerinde gerçek veriyle çalışma imkânı sınırlı.

Çözüm

• Standart istasyon kiti: Radyasyon siperli sıcaklık ve nem sensörü, yağış ölçer, rüzgâr ve basınç sensörlerinden oluşan, güneş paneli ve mobil hat ya da LoRaWAN ile çalışan kit; Rasat ekibi tarafından yerleşim kurallarına uygun kurulur ve yılda bir kalibre edilir.
• Barındırma modeli: Okul, belediye binası, muhtarlık, cami avlusu ya da gönüllü ev sahibi çatısını ve elektriğini sağlar; istasyon Rasat’ın mülkiyetindedir. Barındıran kurum veriye ve panoya ücretsiz erişir.
• Yapay zekâ ile kalite kontrol: Komşu istasyonlar, MGM verisi ve uydu ürünleriyle karşılaştırarak hatalı ölçümleri, gölgede kalan sensörü ya da tıkanan yağış ölçeri otomatik tespit eder; veri kalite bayraklarıyla yayımlanır.
• Veri ürünleri: Mahalle ölçekli anlık ve geçmiş veri API’si, kentsel ısı adası haritaları, yol buzlanma risk katmanı, yağış yoğunluğu kayıtları ve iklim uyum planları için yıllık mahalle iklim raporu.
• Okul paketi: Ortaokul ve lise fen ile coğrafya kazanımlarına uygun, kendi istasyonunun verisiyle yapılan etkinlikler ve bir "okul iklim raporu" yarışması.

Neden şimdi?

Güneş enerjili, düşük güç tüketen sensör kitlerinin fiyatı birkaç yılda belirgin biçimde düştü; yapay zekâ ile binlerce istasyonun veri kalitesini birkaç kişilik bir ekip denetleyebiliyor. Büyükşehir belediyeleri iklim değişikliği eylem planları hazırlıyor ve mahalle ölçekli sıcaklık verisine ihtiyaç duyuyor. Okullarda proje tabanlı öğrenme ve veri okuryazarlığı öne çıkıyor; bir istasyonu barındırmak okul için görünür ve anlamlı bir proje.