Rivayet: Şirket ve Kurumlar Hakkında Yayılan Yanlış Bilgi Anlatılarını İzleyen, Doğrulayan ve Kriz İletişimi Raporu Hazırlayan Hizmet

Problem

Bir gıda firması hakkında "ürünlerinde domuz jelatini var" iddiası, bir hastane hakkında uydurma bir ölüm hikâyesi ya da halka açık bir şirket hakkında "konkordato ilan edecek" söylentisi birkaç saat içinde on binlerce kişiye ulaşabiliyor. Kurumların elindeki medya takip servisleri anahtar kelime sayıyor ve kupür gönderiyor; ama bir iddianın ilk nerede ortaya çıktığını, hangi hesap ağlarıyla büyüdüğünü, hangi görselin bağlamından koparıldığını ve gerçekte neyin doğru olduğunu söylemiyor. İletişim ekipleri ya geç kalıyor ya da panikle yaptıkları açıklamayla iddiayı daha da büyütüyor. Halka açık şirketler için mesele itibardan da öte: SPK’nın Özel Durumlar Tebliği, fiyatı etkileyebilecek haber ve söylentiler karşısında şirketin açıklama yapmasını bekliyor.

Çözüm

• Sürekli izleme: X, YouTube, TikTok, Ekşi Sözlük, şikâyet siteleri, yerel haber siteleri ve herkese açık Telegram kanallarında kuruma dair içerik toplanır; yapay zekâ benzer iddiaları "anlatı" olarak kümeler ve yayılma hızını ölçer.
• Doğrulama editörü: Riskli anlatılar bir doğrulama editörüne düşer. Editör ilk kaynağı, tersine görsel aramayla görselin gerçek bağlamını, belgelerin özgünlüğünü ve kurumun kendi kayıtlarıyla çelişkileri inceler.
• Kanıt dosyası ve kriz notu: Her önemli anlatı için iddia–gerçek tablosu, yayılma zaman çizelgesi, ekran görüntüleri ve arşiv bağlantıları içeren bir dosya; yanına "sessiz kal / düzelt / açıklama yap / hukuki yola git" seçeneklerini tartan kısa bir kriz iletişimi notu eklenir.
• Aylık anlatı haritası: Kurum hakkında tekrar eden yanlış bilgi temaları, hangi kitlelerde kök saldığı ve önleyici iletişim önerileri.
• Sınır: Hizmet eleştiriyi, haberi ya da şikâyeti bastırmak için kullanılmaz; doğru olan olumsuz bilgi "yanlış bilgi" olarak etiketlenmez, sahte hesapla karşı kampanya yürütülmez.

Kurucunun avantajı ve işleyiş

• Kurucu, yıllarca haber odasında muhabirlik ve doğrulama editörlüğü yapmış biri: bir iddianın haber değerini, kaynağının güvenilirliğini ve yayılma potansiyelini dakikalar içinde tartabiliyor; bu, yazılımın veremediği şeyi veriyor.
• Gazetecilik refleksi raporun dilinde de işe yarıyor: kanıt dosyası, bir editörün yayına onay vereceği titizlikte yazılıyor; kurum bu dosyayı gazetecilerle paylaştığında ciddiye alınıyor.
• İş akışı tamamen uzaktan: izleme altyapısı bulutta, editörler evden vardiyalı çalışıyor; kritik anlatılarda kuruma 2 saat içinde ilk değerlendirme gidiyor.
• Müşteriye ulaşım, kurucunun yıllar içinde tanıdığı kurumsal iletişim yöneticileri, PR ajansları ve yatırımcı ilişkileri birimleri üzerinden; ajanslarla gelir paylaşımlı ortaklık yapılıyor.

Neden şimdi?

Yapay zekâyla üretilen sahte görsel, ses ve belge, yanlış bilginin üretim maliyetini sıfıra indirdi. 7418 sayılı Kanun’la getirilen TCK 217/A ve 5651 sayılı Kanun’daki içerik çıkarma süreçleri kurumlara hukuki seçenek sunuyor, ama bu seçeneği doğru kullanmak için önce sağlam bir kanıt dosyası gerekiyor. Kurumların iletişim ekipleri küçülürken itibar riskinin hızı arttı; dışarıdan, deneyimli bir doğrulama masası kiralamak artık ekonomik.