Şamandıra: Dalış Kazalarında 7/24 Sualtı Hekimi Hattı, Teknede Oksijen İstasyonu ve Basınç Odasına Koordineli Sevk

Problem

Dekompresyon hastalığı (vurgun) ve arteriyel gaz embolisi nadir ama ağır sonuçları olan dalış kazaları; erken normobarik oksijen ve mümkün olan en kısa sürede basınç odasında tedavi sonucu belirgin biçimde etkiliyor. Türkiye’de hiperbarik oksijen tedavisi veren merkezler ağırlıklı olarak büyük şehirlerde ve bazı devlet hastanelerinde; haberlere yansıyan verilere göre Sağlık Bakanlığı’na bağlı yirmiden fazla ilde kamu hiperbarik merkezi bulunuyor, ancak hepsi gece ve hafta sonu acil dalgıç kabul etmiyor. Kaş, Ayvalık ya da Karaburun’daki bir merkez, kaza anında hangi odanın o saatte açık olduğunu, kimin hasta kabul edeceğini telefon telefon arayarak öğreniyor.

Teknelerde oksijen ekipmanı çoğu zaman eksik, bakımsız ya da yetersiz kapasitede; bir saatlik yolculuğa yetecek oksijen olmayabiliyor. Personelin oksijen ilk yardımı eğitimi tazelenmiyor. Acil serviste dalış hastalığı nadir görüldüğü için belirtiler zaman zaman yorgunluk, kas ağrısı ya da güneş çarpması sanılıyor. Dalıcının profil verisi dalış bilgisayarında duruyor ama kimse onu hekime ulaştırmıyor.

Çözüm

• Oksijen istasyonu: Her üye teknede ve kıyı üssünde, en az bir saatlik yüksek akışlı oksijen sağlayan, maskeleri ve kontrol listesi olan istasyon. Silindir dolumu ve bakımı ağ tarafından düzenli yapılır; her istasyonun dolum tarihi panelde görünür.
• Tek numara, uzman hekim: 7/24 hatta sualtı hekimliği ve hiperbarik tıp uzmanları nöbet tutar; görüntülü görüşmeyle belirtileri değerlendirir, ilk yardımı yönlendirir, 112 ile iletişim kurar.
• Dalış kaydı ve triyaj: Merkez, dalıcının bilgisayarındaki dalış profilini ve belirtileri telefondan yükler. Yapay zekâ derinlik, süre, çıkış hızı ve tekrarlı dalışları özetleyip hekime risk göstergeleriyle sunar; kararı her zaman hekim verir.
• Basınç odası koordinasyonu: Ağ, kamu ve özel hiperbarik merkezlerin vardiya ve acil kabul durumunu günlük olarak günceller; hastanın ulaştırılacağı merkez önceden aranır, gerekli bilgiler hasta yoldayken iletilir.
• Eğitim ve tatbikat: Personele yılda bir oksijen ilk yardımı eğitimi ve sezon başında tekne üzerinde acil durum tatbikatı.

Neden şimdi?

Kıyılarda dalış yoğunluğu artarken teknik dalış ve tekrarlı günlük dalışlar da yaygınlaşıyor; bu da vurgun riskini taşıyan dalıcı sayısını büyütüyor. Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik, hekimin uzaktan değerlendirme yapmasının yasal çerçevesini çizdi. Dalış bilgisayarları artık neredeyse her dalıcıda var ve profil verisini telefona aktarabiliyor. Tur operatörleri ve sigorta şirketleri, çalıştıkları dalış merkezlerinden acil durum planı ve ekipman kanıtı istemeye başladı; üyelik bu belgeyi de sağlıyor.