Şapka: Sobalı ve Kaloriferli Binalar İçin Kameralı Baca Muayenesi, Belgeli Temizlik ve Bina Baca Karnesi

Problem

TÜİK’in 2021 Nüfus ve Konut Sayımı’na göre hanelerin yaklaşık üçte biri ısınmada hâlâ kömür, odun gibi katı yakıt kullanıyor; ısıtma sistemi olarak sobanın payı yaklaşık %35. Katı yakıtın bacası kurum ve katran bağlar, kuş yuvası ya da çöken tuğlayla tıkanır, eski apartmanlarda dairelerin bacaları birbirine karışır. Sonuç her kış aynı haberler: baca yangınları ve geri tepen dumanla gelen zehirlenmeler.

Bugün baca temizliği çoğu yerde ya hiç yapılmıyor ya da kimin, ne zaman, nasıl yaptığı belli değil. Temizlikçi çatıya çıkıp fırçayı sallıyor ama bacanın içini kimse görmüyor; çatlak, kayan dirsek ya da ortak bacaya bağlanmış ikinci soba fark edilmiyor. Apartman yöneticisinin elinde bacanın sağlam olduğunu gösteren bir belge yok; itfaiye ve belediye de hangi binanın bacasının en son ne zaman bakıldığını bilmiyor.

Çözüm

• Kameralı muayene: Ekip her bacaya esnek baca kamerası indirir; video kaydı bina ve daire bazında saklanır.
• Yapay zekâ ile işaretleme: Görüntüden kurum ve katran kalınlığı, çatlak ve derz boşluğu, tıkanma, yanlış ya da ortak bağlantı otomatik işaretlenir; usta yalnızca işaretli kareleri onaylar.
• Belgeli temizlik: Temizlik sonrası ikinci kayıt alınır; önce/sonra karşılaştırması ve tespitler tek sayfalık “baca karnesi”ne dönüşür.
• Yıllık abonelik: Bina, sezon öncesi (yaz sonu) muayene ve temizlik, kış ortasında bir kontrol ve acil çağrı önceliği için yıllık ücret öder; karnede bir sonraki tarih yazar.
• Onarım yönlendirmesi: Çatlak ya da yanlış bağlantı bulunduğunda bina, fotoğraflı keşif raporuyla onarım ustasına yönlendirilir; Şapka onarım yapmaz, tarafsız kalır.
• Belediye paneli: İsteyen belediye ve itfaiye, ilçesindeki abone binaların baca durumunu harita üzerinde görür; kış öncesi riskli bölgelere bilgilendirme yapar.

Neden şimdi?

Doğal gazın ulaşmadığı ya da pahalı geldiği yerlerde katı yakıt kullanımı sürüyor; 2026’da yürürlüğe giren katı yakıt yönetmeliği ve il hava kalitesi denetimleri ısınmayı yeniden gündeme taşıdı. Esnek baca kameraları ucuzladı, telefondan yüklenen videoyu sınıflandıran görüntü modelleri küçük bir ekip tarafından eğitilebilir hâle geldi. Almanya gibi ülkelerde yasal bir baca ustası sistemi var; Türkiye’de ise bu iş hâlâ kayıt dışı ve belgesiz.