Seksek: Belediye, Halk Kütüphanesi ve Kreşler İçin Anahtar Teslim Oyuncak Kütüphanesi İşletmesi ve Şubeler Arası Dönen Koleksiyon

Problem

Türkiye’de oyuncak kütüphaneleri son yıllarda hızla yayılıyor: Muğla Büyükşehir, Bornova, Karadeniz Ereğli, Kastamonu ve Menteşe’nin kırsal mahallelerine giden gezici oyuncak kütüphanesi gibi örnekler var. Ancak bu kütüphanelerin çoğu bir açılış projesi olarak kuruluyor; sonrasında koleksiyon eskiyor, eksik parçalı oyuncaklar rafta kalıyor, temizlik düzensiz, ödünç kaydı defterde tutuluyor ve çocuklar aynı oyuncakları gördükleri için gelmeyi bırakıyor.

Belediyenin kütüphane ya da sosyal hizmet personeli oyuncak seçimi, çocuk gelişimi ve hijyen konusunda uzman değil. Her şube kendi koleksiyonunu ayrı ayrı satın aldığı için bütçe de verimsiz kullanılıyor.

Çözüm

• Anahtar teslim kurulum: Mekân planı, raf ve oyun alanı düzeni, yaş ve gelişim alanına göre etiketlenmiş 600–1.200 parçalık koleksiyon, hijyen istasyonu ve ödünç sistemi.
• Dönen ortak koleksiyon: Aynı belediyedeki şubeler ya da aynı ilçedeki kreşler tek bir ortak koleksiyonu paylaşır; oyuncakların bir kısmı her 6–8 haftada şubeler arasında yer değiştirir. Çocuk her ziyarette yeni oyuncak görür, kurum ise her şube için ayrı koleksiyon satın almaz.
• Oyun rehberi: Seksek’in eğittiği personel (ya da belediye personeline verilen sertifikalı eğitim) ailelere oyuncağın nasıl oynanacağını gösterir, haftalık anne-bebek ve kardeş oyun saatleri düzenler.
• Yapay zekâ destekli koleksiyon yönetimi: Ödünç ve iade verisinden hangi oyuncağın hangi şubede ilgi gördüğünü, hangisinin yıprandığını ve bir sonraki dönüşte nereye gitmesi gerektiğini önerir; parça eksik ya da hasarlı oyuncaklar iade fotoğrafından işaretlenir.
• Etki raporu: Ulaşılan hane sayısı, mahalle dağılımı, tekrar gelen aile oranı ve dezavantajlı mahallelere erişim; meclis ve bütçe görüşmelerinde kullanılabilir biçimde.

Neden şimdi?

TÜİK’e göre çocuk nüfus oranı 2025 sonunda yaklaşık %24,8’e, 1935’ten beri en düşük düzeye geriledi; belediyeler ve kamu, aile ve erken çocukluk politikalarını öne çıkarıyor. Oyuncak kütüphanesi belediyeler için görünür, düşük maliyetli ve sevilen bir hizmet; ancak sürdürülebilir işletme modeli eksik. Ortak koleksiyon modeli, kısıtlı yerel yönetim bütçeleriyle daha fazla şubeye hizmet götürmeyi mümkün kılıyor.