Sepi: Tabakhanelerde Kromlu Atıksudan ve Tıraş Talaşından Krom Geri Kazanan Konteyner Ünitesi

Problem

Türkiye’de tabaklanan derilerin büyük çoğunluğu krom tuzlarıyla işleniyor. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın deri sektörü rehberine göre kromun bir kısmı deriye bağlanmadan tabak banyosuyla atıksuya geçiyor. Deri OSB’lerinde bu kromlu su çoğunlukla diğer atıksularla karışarak ortak arıtmaya gidiyor; seyrelen krom geri kazanılamıyor, arıtma çamurunda kalıyor ve bertaraf maliyetini artırıyor. Bir yandan da tabakhane her ay yeniden krom satın alıyor. Kromlu tıraş talaşı ise ya düşük değerle değerlendiriliyor ya da atık olarak taşınıyor. İtalya’daki Santa Croce sull’Arno gibi deri bölgelerinde ortak krom geri kazanım tesisleri on yıllardır çalışıyor, Türkiye’de ise küçük ve orta ölçekli tabakhaneler için böyle bir ortak çözüm neredeyse yok.

Çözüm

• Kaynağında ayrı toplama: Tabakhanenin krom banyosu çıkışına küçük bir ayrı hat ve tampon tankı kurulur; kromlu su diğer atıksuya karışmadan toplanır, tankerle ya da boru hattıyla OSB içindeki Sepi ünitesine gelir.
• Konteyner ünite: Çöktürme, yıkama ve asitle yeniden çözme adımlarıyla krom, tabakhanede doğrudan kullanılabilecek bazik krom sülfat çözeltisine çevrilir; membran adımı tuzu ve kirliliği ayırır.
• Talaş dekromlama: Kromlu tıraş talaşı hidrolizle işlenir; ayrılan krom aynı döngüye girer, krom içeriği düşürülmüş kolajen hidrolizatı gübre ve yapıştırıcı üreticilerine hammadde olur.
• Yapay zekâ destekli reçete: Her partinin krom derişimi, pH ve baziklik ölçümleri ile tabakhanenin geçmiş banyo verisi bir modelde birleşir; model, geri kazanılmış kromun taze kromla hangi oranda karıştırılacağını ve banyoya ne zaman ekleneceğini önerir.
• Krom bilançosu raporu: Tabakhane için aylık “alınan, deriye bağlanan, geri kazanılan, arıtmaya giden krom” tablosu; marka denetimleri ve çevre raporlamasında kullanılır.

Neden şimdi?

Deri sektörü ithalat baskısı ve maliyet artışıyla daralıyor; SGK verilerine dayanan haberlere göre sektördeki şirket sayısı 2023–2024 arasında 300’den fazla azaldı. Hayatta kalan tabakhaneler için kimyasal ve bertaraf maliyetini düşürmek doğrudan rekabet meselesi. Avrupa’daki büyük markalar tedarikçilerinden krom yönetimi ve izlenebilirlik kanıtı istiyor; ortak geri kazanım ünitesi küçük tabakhaneye bu kanıtı tek başına yatırım yapmadan sağlıyor.