Sergi: Çekirdeksiz Kuru Üzüm İçin Haftalık Rekolte, Okratoksin Riski ve Tip Dağılımı Bülteni

Problem

Türkiye dünyanın en büyük çekirdeksiz kuru üzüm ihracatçısı; akademik çalışmalara göre küresel ihracatın yaklaşık üçte biri buradan çıkıyor ve 2024’te ihracat geliri yaklaşık 526 milyon dolar oldu. Ama sezonun en kritik bilgisi hâlâ söylenti. - Rekolte tahmini yılda bir iki kez, sınırlı örneklemeyle açıklanıyor; ithalatçılar ve ihracatçılar aradaki aylarda fiyatı kulaktan dolma bilgiyle belirliyor. - Ağustos–eylül arasındaki tek bir yağış, sergide kuruyan üzümde küf ve okratoksin A riskini sıçratıyor. AB’nin 2023/915 sayılı Tüzüğü kuru üzümde okratoksin için yaklaşık 8 µg/kg sınır koyuyor; RASFF’te Türk kuru üzümüne dair bu sınırın çok üstünde bildirimler hâlâ çıkıyor. - Hangi bölgenin hangi tipte (renk, iri tane oranı, yabancı madde) ürün vereceği hasattan sonra anlaşılıyor; ihracatçı siparişleri buna göre planlayamıyor. - Ege İhracatçı Birlikleri verilerine göre 2024/25 sezonunda ihraç edilen miktar yaklaşık 154 bin tona düştü, fiyat yükseldi; bu dalgalanma, güvenilir verinin değerini artırıyor.

Çözüm

• Rekolte modeli: Manisa, İzmir ve Denizli bağlarının uydu görüntülerinden bitki gelişimi, geçmiş üretim istatistikleri ve köy ölçeğinde hava verisiyle haftalık ilçe bazlı rekolte tahmini.
• Sergi gözlem ağı: Her köyden birkaç gönüllü üretici, haftada bir sergideki üzümü telefonla fotoğraflar; yapay zekâ renk, küf ve kuruma düzeyini sınıflandırır. Katılan üreticiler karşılığında güncel fiyat ve hava uyarısı alır.
• Okratoksin risk haritası: Kurutma dönemindeki yağış, nem ve çiğlenme saatleri ile örnek laboratuvar analizleri birleştirilerek köy bazında risk puanı.
• Tip dağılımı tahmini: Bölgesel olarak beklenen tip ve kalite dağılımı; ihracatçının hangi siparişi hangi bölgeden karşılayacağını önceden görmesi.
• Haftalık bülten ve panel: Türkçe ve İngilizce; borsa fiyatları, ihracat istatistikleri ve modelin bir önceki tahmininin ne kadar tuttuğu şeffaf biçimde yayımlanır.

Neden şimdi?

Ücretsiz uydu verisi ve fotoğraftan sınıflandırma artık birkaç kişilik bir ekibin bütçesine sığıyor. İklim değişikliği kurutma sezonundaki yağışları sıklaştırdıkça okratoksin riski, alıcıların fiyat ve sözleşme kararlarının merkezine yerleşiyor.