Sırma: Telkari ve Hasır Ustalarına Kurumsal Ismarlama Sipariş Getiren, Her Siparişten Bir Çırağın Ücretini Ayıran Atölye Ağı

Problem

Midyat telkarisi 2021’de coğrafi işaretle tescillendi, Trabzon telkariye ve hasırı da tescilli; ama ikisinin de geleceği tehlikede. Haberlere yansıyan anlatımlara göre Mardin’de bir zamanlar 45’i aşkın atölyede yapılan telkari bugün çok daha az atölyede sürüyor; Trabzon’da kuyumcular odası yıllardır hasır örücüsü bulmakta zorlandığını söylüyor. Ustanın sorunu talep değil, düzenli ve öngörülebilir sipariş: Turist sezonuna ve tek tek perakende satışa bağlı bir atölye çırak tutamaz, çırak da ücret ve sigorta olmadan bu zanaata girmez. Öte yandan kurumlar her yıl ciddi bütçeyle protokol hediyesi, ödül ve plaket alıyor; ama bunların çoğu sıradan promosyon ürünü. Bir kurumun Midyat’taki bir ustaya logolu, 50 adetlik ısmarlama bir telkari iş yaptırması için ne bir kanal ne de güvence var.

Çözüm

• Kurum, logosunu ya da fikrini yükler; yapay zekâ telkari ve hasır desen kurallarına uygun 2–3 taslak çizer, gümüş gramını ve işçilik saatini tahmin ederek anında fiyat aralığı verir.
• Usta taslağı onaylar ya da düzeltir; numune fotoğrafı onaylanınca üretim başlar. Sipariş, birden çok atölyeye kapasitesine göre bölünür.
• Gümüş hammadde siparişe göre Sırma tarafından tedarik edilir; usta sermaye bağlamaz.
• Her siparişin %8’i "çırak payı" olarak ayrılır: Ortak atölyelerde mesleki eğitim sözleşmesiyle çalışan çırakların ücret ve sigortası bu havuzdan desteklenir.
• Alıcı kurum her ürünle birlikte ustanın adını ve coğrafi işaret bilgisini taşıyan bir kart, çeyrek dönem sonunda da kaç çırak saatini finanse ettiğini gösteren sosyal etki raporu alır.

Neden şimdi?

Kurumlar sürdürülebilirlik ve sosyal etki raporlamasında somut, ölçülebilir yerel projeler arıyor. Coğrafi işaretli ürünlere ilgi artıyor; ama zanaatın kendisi usta-çırak zincirinin kopması yüzünden kayboluyor. Yapay zekâ ile görselden desen taslağı ve maliyet tahmini, eskiden haftalarca süren yazışmayı tek bir oturuma indiriyor.