Sülale: Osmanlı Arşivi, Nüfus Kayıtları ve Göç Belgelerinden Araştırılmış Dijital Aile Kitabı

Problem

e-Devlet’in alt-üst soy bilgisi hizmeti açıldığında milyonlarca kişi soy ağacını sorguladı; İçişleri Bakanlığı verilerine göre hizmet açıldığından beri on milyonlarca sorgu yapıldı. Ancak kayıtlar çoğu aile için 1800’lerin sonunda kesiliyor, yalnızca isim ve tarih veriyor. Bir adım öteye gitmek için Osmanlıca okumak, Devlet Arşivleri kataloglarında doğru fon ve defteri bulmak, mübadele ve muhacir kayıtlarını eşleştirmek gerekiyor. Yabancı soy ağacı platformları Türkiye kayıtlarında çok zayıf; bu işi yapan tek tük araştırmacılar ise fiyat ve teslim tarihi vermekte zorlanıyor.

Çözüm

• Başlangıç dosyası: Aile, e-Devlet belgesini kendisi alıp yükler; aile büyükleriyle yapılan görüntülü görüşmeden sözlü bilgiler kaydedilir ve yapay zekâ ile yazıya dökülür.
• Arşiv araştırması: Uzman, Devlet Arşivleri’nin çevrim içi katalogları ve dijital kopyaları, yayımlanmış nüfus defteri ve salname çalışmaları, mübadele ve iskân kayıtları üzerinden araştırma yapar. Yapay zekâ destekli Osmanlıca okuma taslağı uzman tarafından kontrol edilerek çeviri hazırlanır.
• Sabit kapsamlı paketler: “Bir kol, dört kuşak”, “Göç hikâyesi” ve “Tüm aile” paketleri; her paketin araştırılacak kaynak listesi ve teslim süresi baştan yazılır.
• Teslimat: Kaynakçalı, belge görüntüleri ve çevirileriyle dijital aile kitabı (PDF ve web sayfası) ile aile üyelerinin ekleme yapabildiği etkileşimli soy ağacı.

Evden nasıl yürür?

• Müşteriyle bütün yazışma ve görüşmeler çevrim içi; belgeler müşteri tarafından yüklenir.
• Araştırma, arşivlerin çevrim içi katalogları ve dijital kopya hizmetleri üzerinden yürür; yerinde inceleme gereken nadir durumlar paket dışı bırakılır ve önceden söylenir.
• Osmanlıca okuma, tarih ve paleografi bilen evden çalışan serbest araştırmacılara iş başına dağıtılır.
• Kitap tasarımı şablonlarla otomatik dizilir; müşteri web bağlantısından okur, ailesiyle paylaşır.
• Pazarlama: yurt dışındaki Türk ve Balkan göçmeni aileler, hemşehri dernekleri ve tarih içerik üreticileriyle iş birlikleri.

Neden şimdi?

e-Devlet soy sorgusu geniş kitlelerde merak uyandırdı ama hikâyeyi yarım bıraktı. Devlet Arşivleri’nin dijitalleştirme çalışmaları ve çevrim içi katalogları, birçok belgeye evden ulaşmayı mümkün kıldı. Osmanlıca el yazısını okumaya yardım eden yapay zekâ araçları, uzmanın saatlerce süren okumasını kısaltarak hizmeti orta gelirli ailelerin bütçesine indiriyor.