Tanen: Çay Fabrikalarının Lif, Sap ve Toz Atığından Polifenol Ekstraktı, Kalan Posadan Fabrikaya Dönen Pelet Yakıt

Problem

Siyah çay işlenirken yaprağın bir bölümü lif, sap, toz ve kırıntı olarak ayrılır. Akademik çalışmalar Karadeniz’deki fabrikalarda her yıl on binlerce ton çay tesis atığı oluştuğunu belirtiyor; Rize Ticaret Borsası’na göre bölgede 182 çay fabrikası var. Bu atık bugün büyük ölçüde depolanıyor, düşük değerli yakıta ya da komposta gidiyor. Rize Belediyesi’nin yılda 10 bin ton çay atığından mangal kömürü üretmeyi hedefleyen tesisi, hem atığın büyüklüğünü hem de bugünkü değerlendirme yönteminin ne kadar düşük katma değerli kaldığını gösteriyor. Oysa bu atık hâlâ kayda değer miktarda polifenol ve kafein içeriyor.

Çözüm

• Sözleşmeli toplama: Fabrikalardan sezon boyunca atık alınır; fabrika atık yönetimi yükünden kurtulur, kayıtlı teslim belgesi alır.
• Parti bazında ölçüm ve ayarlı ekstraksiyon: Gelen her parti yakın kızılötesi (NIR) cihazıyla taranır; yapay zekâ modeli polifenol ve nem içeriğini tahmin edip ekstraksiyon süresi, sıcaklık ve çözücü oranını ayarlar. Böylece değişken atıktan tutarlı içerikli ürün çıkar.
• Standart ekstrakt: Belirli polifenol aralığına standardize edilmiş toz ekstrakt; kozmetik formülatörleri, yem katkı üreticileri ve gıda sektörü için doğal antioksidan hammaddesi. Kafein ayrı bir yan ürün olarak ayrıştırılabilir.
• Kapalı döngü: Ekstraksiyondan kalan posa kurutulup pelete basılır, yeniden çay fabrikalarının kurutma kazanlarına satılır.

Neden şimdi?

Kozmetik ve yem sektörleri sentetik antioksidanların yerine izlenebilir, doğal kaynaklı hammadde arıyor. Çay fabrikaları da atık yönetimi ve enerji maliyeti baskısı altında. Küçük ölçekli ekstraksiyon ekipmanı ve NIR cihazları on yıl öncesine göre çok daha erişilebilir; bölgede üniversite laboratuvarları ve sanayi altyapısı da hazır.