Tezek: Kümes Altlığını Yerinde Kompostlayan, Sıcaklıkla Hijyen Kanıtı Üreten ve Analizli Dozla Tarlaya Seren Saha Hizmeti

Problem

Türkiye’de yüz milyonlarca tavuktan her gün büyük miktarda gübre ve kümes altlığı çıkıyor. Etlik piliç kümeslerinde her dönem sonunda talaş ya da pirinç kabuğu altlık gübreyle birlikte boşaltılıyor; çoğu zaman kümesin yanına yığılıyor ya da işlenmeden tarlaya dökülüyor. Bu durum koku, sinek, köylü ile kümes sahibi arasında şikâyet ve yeraltı sularında nitrat riski yaratıyor. Atık Yönetimi Yönetmeliği hayvansal dışkının işlenmeden toprağa verilmesini il tarım müdürlüğünün uygun görüşüne bağlıyor; Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği depolama ve uygulama dönemlerine kurallar koyuyor. Küçük ve orta ölçekli kümes sahibinin ne ekipmanı ne de bu kuralları takip edecek zamanı var. Çiftçi tarafında ise tavuk gübresi değerli ama ölçüsüz kullanılıyor: Taze gübre bitkiyi yakıyor, besin içeriği bilinmediği için ya fazla ya eksik veriliyor.

Çözüm

• Boşaltma ve istif: Tezek ekibi dönem sonunda kümesi boşaltır, altlığı kümes sahasında veya anlaşmalı bir parselde traktöre bağlı çevirme makinesiyle uzun istifler halinde dizer.
• Sıcaklıkla hijyen kanıtı: İstiflere kablosuz sıcaklık probları yerleştirilir. Sistem istifin hangi bölümünün hijyen için gerekli sıcaklık ve süreye ulaştığını takip eder; çevirme zamanını önerir ve her parti için sıcaklık kaydı içeren bir hijyen raporu üretir.
• Analiz ve etiket: Olgunlaşan her parti akredite laboratuvarda azot, fosfor, potasyum, nem ve ağır metal açısından analiz edilir.
• Doz planı ve serpme: Çiftçinin toprak analizi ve ekeceği ürüne göre yapay zekâ dekar başına doz önerir; Tezek kalibreli serpme römorkuyla uygulamayı yapar, nitrat yönetmeliğindeki uygulama dönemlerine ve su kaynaklarına mesafe kurallarına uyar.
• Uyum dosyası: Kümes sahibi için her dönemin gübre çıkışı, gittiği parsel, uygulama tarihi ve analizleri tek dosyada tutulur; denetimde ve olası şikâyette hazır olur.

Neden şimdi?

Kimyasal gübre fiyatları son yıllarda çiftçinin en büyük maliyet kalemlerinden biri haline geldi; organik madde ve besin içeren tavuk gübresi bu yüzden daha değerli. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı il müdürlükleri hayvansal dışkı yönetimine ilişkin uygulamaları sıkılaştırıyor; kümes çevresindeki şikâyetler yerel düzeyde denetimi artırıyor. Uzun istifte kompostlamanın patojenleri azalttığına dair uluslararası saha araştırmaları birikti; kablosuz sıcaklık sensörleri ise bu süreci ilk kez ucuza kanıtlanabilir hale getirdi.