Varak: Kent Arşivleri, Özel Müzeler ve Vakıflar İçin Yerinde Dijitalleştirme ve Osmanlıca Okuma

Problem

Türkiye’de devlet arşivlerinin büyük kısmı sistemli biçimde dijitalleştirildi; ama kent arşivleri, özel müzeler, vakıflar, eski esnaf ve aile şirketleri, dernekler ve koleksiyoncuların elindeki milyonlarca sayfa belge, fotoğraf ve defter hâlâ kutularda bekliyor. Bu kurumların tarayıcı alacak bütçesi ya da Osmanlıca okuyacak uzmanı yok. Belgeler nem, yangın ve depremle yok olma riski taşıyor; araştırmacı, öğrenci ve belgesel yapımcısı ise neyin nerede olduğunu bilmiyor.

Çözüm

• Mobil tarama ekibi kitap tarayıcı ve reprodüksiyon masasıyla kurumun kendi mekânına gelir; belge binadan çıkmaz.
• Yapay zekâ matbu ve el yazısı Osmanlıca metinleri Latin harflerine aktarır; her sayfa uzman paleograf tarafından örneklemle denetlenir, güven puanı düşük sayfalar tam okunur.
• Belgeler tarih, kişi, yer ve konu etiketleriyle sınıflandırılır; tam metin araması yapılabilir.
• Kurum, kendi alan adıyla yayımlanan çevrimiçi koleksiyonla belgeleri herkese ya da yalnızca araştırmacılara açar.
• Kişisel veri içeren yakın tarihli belgeler otomatik işaretlenir ve kısıtlı erişime alınır.

Neden şimdi?

TÜİK’in Kültürel Miras İstatistiklerine göre Türkiye’deki müze sayısı 2024’te yaklaşık 636’ya, 2025’te 664’e çıktı; bunların yarısından fazlası özel müze. Belediyeler kent arşivi ve kent müzesi kurmaya yöneliyor, deprem sonrası belge kaybı farkındalığı arttı. Osmanlıca için açık kaynaklı karakter tanıma modelleri ve büyük görüntü-dil modelleri, birkaç yıl öncesine göre çok daha yüksek doğrulukla ilk okuma yapabiliyor.