Yapağı: Koyun Kırkımını Üstlenen, Yünü Pelet Gübre ve Yalıtım Keçesine Çeviren Bölgesel Tesis

Problem

Türkiye’de yerli koyun ırklarının kaba yapağısı tekstil sanayisi için neredeyse değersizleşti. Birçok yörede yetiştiriciler kırkımcı bulamıyor; bulduklarında da kırkım ücreti yünden eline geçecek paradan fazla tutuyor. Sonuç: yün yol kenarına, dere yatağına bırakılıyor ya da yakılıyor. Hem ekonomik bir değer kayboluyor hem de ilaç kalıntılı, parazitli yünler suları kirletiyor.

Çözüm

• Kırkım hizmeti: Mayıs–temmuz arasında bölge bölge dolaşan, elektrikli makineli ve eğitimli kırkım ekipleri; sürü başına randevu, rota ve ücret tek yerden planlanır.
• Yerinde alım: Kırkılan yapağı aynı gün tartılıp sınıflandırılır; çobana kırkım ücreti düşüldükten sonra kalan tutar ödenir ya da kırkım yüne karşılık ücretsiz yapılır.
• Yapay zekâ ile sınıflandırma: Tartı başındaki kamera, yapağının renk, kirlilik ve lif kalınlığı sınıfını fotoğraftan tahmin eder; ustanın elle yaptığı ayrımı hızlandırır ve tartışmasız fiyatlandırma sağlar.
• Dönüştürme tesisi: Yıkanan kaba yün, seracılar ve fidanlıklar için azot ve kükürt içeren, nemi tutan pelet gübreye; açık renkli sınıflar çatı ve duvar yalıtımı ile yatak dolgusu için keçeye işlenir.
• Satış: Pelet gübre organik tarım yapan seracılara ve Avrupa’daki bahçe pazarına, keçe ise doğal yapı malzemesi üreticilerine B2B olarak satılır.

Neden şimdi?

TÜİK’e göre 2024’te koyun sayısı yaklaşık 44 milyona, keçi sayısı yaklaşık 10,8 milyona ulaştı; sürü büyürken yün sorunu da büyüyor. Organik tarım ve doğal yapı malzemesine ilgi artarken yün peletin Avrupa’da yerleşik bir ürün olması, değersiz görülen bu hammaddeye bugün bir pazar sunuyor.