Yaren: Yakınını Kaybeden Aileler ve Çocuklar İçin Belediye Cenaze Hizmetlerine Bağlı, Uzman Yönetiminde 12 Haftalık Yas Destek Programı

Problem

Türkiye’de yas büyük ölçüde aile ve komşuluk ilişkileriyle taşınıyor; bu çok değerli ama taziye günleri bittiğinde destek de hızla çekiliyor. Özellikle ani kayıplarda, genç yaşta eş kaybında ve anne ya da babasını kaybeden çocuklarda yas aylarca, bazen yıllarca süren uyku, okul ve ilişki sorunlarına dönüşebiliyor. Aileler profesyonel desteğin nereden ve nasıl alınacağını bilmiyor; çocuğa ölümün nasıl anlatılacağı konusunda yalnız kalıyor. Okul rehberlik servisleri ise yas yaşayan öğrenciyle çalışmak için çoğu zaman yeterli eğitim ve materyale sahip değil. Akademik çalışmalar da psikolojik danışmanların yas danışmanlığı talepleri karşısında kendilerini hazırlıksız hissettiğini gösteriyor.

Çözüm

• Cenaze anında, doğru kanaldan ulaşma: belediyenin cenaze hizmetleri birimi aileye sade bir bilgi kartı verir; onay alınırsa ilk hafta içinde eğitimli bir yas destek görevlisi arar.
• Risk taraması: geçerliliği gösterilmiş ölçeklerle kısa değerlendirme; yüksek risk taşıyanlar doğrudan klinik psikolog ya da psikiyatriste yönlendirilir.
• 12 haftalık program: yetişkinler için 6–8 kişilik yüz yüze ya da çevrim içi yas grupları, gerektiğinde bireysel görüşmeler.
• Çocuklar ve gençler için: yaş gruplarına göre oyun, resim ve anlatı temelli oturumlar; ebeveynlere “çocuğumla ölümü nasıl konuşurum” atölyesi ve eve hatıra kutusu seti.
• Okul eşgüdümü: veli izniyle rehber öğretmene kısa bir rehber ve görüşme; sınav ve devamsızlık dönemlerinde destek planı.
• Uzman destekli yapay zekâ yalnızca idari tarafta: randevu, hatırlatma, oturum notlarının uzman onayıyla özetlenmesi ve programın ölçme sonuçlarının raporlanması; danışanla doğrudan terapötik konuşma yapmaz.

Neden şimdi?

Dünya Sağlık Örgütü ICD-11’de “uzamış yas bozukluğu”nu ayrı bir tanı olarak tanımladı; yasın bir kısmının profesyonel destek gerektirdiği artık geniş kabul görüyor. Belediyeler cenaze hizmetlerini ücretsiz sunmayı ve sosyal hizmetlerle birleştirmeyi yaygınlaştırıyor; yas desteği bu zincirin eksik halkası. Çevrim içi terapiye alışan kentli aileler ve uzaktan sağlık hizmetleri için oluşan düzenleme çerçevesi, programı küçük bir ekiple birçok şehre taşımayı mümkün kılıyor.