Zemheri: Küçük Kayak Merkezleri İçin Ratraka Takılan Kar Derinliği Ölçümü ve Gece Karlama Planı

Problem

Türkiye’deki kayak merkezleri iklim değişikliğiyle birlikte yapay kara giderek daha bağımlı hâle geliyor. Erzurum, Kayseri ve Kars’taki merkezler sezonu çoğu yıl suni karla açıyor; Sarıkamış için 2025’te yaklaşık 255,9 milyon liralık yapay karlama ihalesi yapıldı ve 85 kar makinesi kuruldu. Avrupa’da yapılan hesaplara göre bir metreküp yapay karın maliyeti yaklaşık 3,5–5 avro (Euronews’ün aktardığı araştırma); su ve elektrik bu maliyetin büyük kısmını oluşturuyor.

Büyük merkezler bu işi ölçerek yönetmeye başladı; örneğin Palandöken’i işleten EJDER3200 kar kalınlığını kameralarla ölçen ve karlamayı yapay zekâ destekli yöneten kendi sistemini kurdu. Ancak belediye, il özel idaresi ya da küçük şirketlerce işletilen merkezlerin çoğunda kar derinliği hâlâ çubukla birkaç noktadan ölçülüyor; makineler deneyime göre açılıyor, bazı kesimler gereğinden fazla karlanırken taşlı noktalar gözden kaçıyor. Ratrak üreticilerinin GNSS tabanlı sistemleri ise genellikle yeni ve büyük filolar için tasarlanmış ve küçük merkezin bütçesini aşıyor.

Çözüm

• Ratraka takılan kit: Marka bağımsız, RTK düzeltmeli GNSS alıcısı, eğim sensörü ve dayanıklı tablet. Yazın drone ile çıkarılan çıplak zemin modeliyle karşılaştırılarak her geçişte pistin santimetre hassasiyetinde kar derinliği haritası çıkar.
• Yaş termometre istasyonları: Pist kenarına kurulan güneş enerjili sıcaklık-nem sensörleri. Kar üretiminin verimini belirleyen yaş termometre sıcaklığını kesim kesim ölçer.
• Gece karlama planı: Yapay zekâ, kar derinliği haritası, hedef derinlik, hava tahmini ve yaş termometre verisini birleştirip her gece hangi kesime kaç metreküp kar gerektiğini ve en verimli saat aralığını önerir; vardiya şefi planı tek ekranda onaylar.
• Su, enerji ve maliyet raporu: Üretilen metreküp, kullanılan su ve elektrik, metreküp başı maliyet ve sezonlar arası karşılaştırma. Belediye meclisine, il özel idaresine ve hibe başvurularına konulabilecek hazır rapor.
• Pist bakım geçmişi: Hangi pist kesiminde ne zaman ve kaç kez ratrak çalıştığı; yakıt ve makine saatini azaltacak rota önerileri.

Neden şimdi?

Kar yağışının azalması ve sezonun kayması küçük merkezleri ya karlama yatırımına ya da kapanmaya zorluyor; yatırım yapanlar için ise asıl soru o yatırımın işletme maliyetini kontrol etmek. RTK düzeltmeli GNSS alıcıları ve düşük güçlü sensörler birkaç yıl öncesine göre çok daha ucuz; Türkiye’de Harita Genel Müdürlüğü’nün TUSAGA-Aktif ağı santimetre düzeyinde konum düzeltmesini abonelikle sunuyor. Yapay zekâ destekli küçük bir ekip, bu bileşenleri birleştiren yazılımı aylar içinde çıkarabilir.